مقدمه
بدمینتون یکی از پرطرفدارترین ورزشهای راکتی در سراسر جهان است. بر اساس برآورد فدراسیون جهانی بدمینتون (BWF)، تقریباً
200 میلیون نفر در سراسر جهان بهصورت تفریحی در این رشته ورزشی فعالیت میکنند و سالانه بیش از
7000 بازیکن در مسابقات ملی و بینالمللی شرکت دارند (
1). این ورزش در گروههای سنی و سطوح مختلف رقابتی انجام میشود و بهعنوان یکی از سریعترین ورزشهای راکتی شناخته میشود که به تصمیمگیری سریع، کنترل حرکتی دقیق و سطح بالایی از آمادگی جسمانی نیاز دارد (
2,
3). بدمینتون با حرکات شدید و تکراری از جمله پرش، گام بلند، شتابگیری و کاهش سرعت سریع، تغییر جهت در مسیرهای مختلف و حرکات انفجاری اندام فوقانی مشخص میشود (
4–
7). تحلیل مسابقات نشان داده است که بدمینتون شامل رالیهای کوتاه و شدید است که بهطور متناوب با دورههای کوتاه بازیافت همراه هستند و در نتیجه، فشار قابلتوجهی بر هر دو دستگاه انرژی هوازی و بیهوازی وارد میکنند (
8–
10). بنابراین، عملکرد موفق در بدمینتون به مجموعهای از ویژگیهای مرتبط با عملکرد ورزشی شامل قدرت عضلانی، توان، سرعت، هماهنگی، استقامت، انعطافپذیری، تعادل، ثبات، توانایی تغییر جهت و کنترل عصبیعضلانی وابسته است (
11–
14). عملکرد تغییر جهت (COD) یکی از الزامات جسمانی مهم در بدمینتون است که شامل کاهش سریع سرعت و شتابگیری مجدد در جهتی متفاوت هنگام جابهجایی در زمین بازی میشود (
15،
16).
با توجه به اهمیت عملکرد تغییر جهت در بدمینتون، استفاده از روشهای تمرینی اختصاصی برای توسعه حرکات پا، سرعت جابهجایی و توان اندام تحتانی، که برای حرکت کارآمد در زمین بازی ضروری هستند، اهمیت دارد. تمرینات نردبان چابکی، بهعنوان یکی از اجزای تمرینات سرعت، چابکی و سرعت عمل (SAQ)، معمولاً برای بهبود حرکات پا و سرعت جابهجایی استفاده میشوند که از مؤلفههای مهم عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون به شمار میروند (
17,
18). در این تمرینات، ورزشکاران باید الگوهای حرکتی سریع و دقیق پا را با استفاده از نردبان چابکی اجرا کنند و همزمان هماهنگی، تعادل، تمرکز و کنترل پاسچرال خود را حفظ کنند (
19). این تمرینات را میتوان بهتدریج از الگوهای حرکتی ساده به پیچیده پیش برد؛ بهگونهای که نیاز به هماهنگی عصبیحرکتی افزایش یابد. این ویژگی برای اجرای سریع تکالیف حرکتی پیچیده در ورزشهای پرسرعت اهمیت دارد (
20). انواع رایج تمرینات نردبان چابکی شامل جابهجایی پا به داخل و خارج نردبان، حرکت ضربدری زیگزاگی، جابهجایی جانبی، قرار دادن یک پا در هر خانه، قرار دادن هر دو پا در هر خانه و حرکت علی شافل است که در برنامههای تمرینی با هدف بهبود حرکات پا، سرعت جابهجایی، هماهنگی اندام تحتانی و عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده استفاده میشوند (
21–
23). تمرینات نردبان چابکی از طریق تکرار الگوهای حرکتی پا در جهتهای مختلف ممکن است هماهنگی عصبیعضلانی، سرعت حرکات پا، دقت حرکت و کارایی حرکتی را بهبود بخشند و در نتیجه، به ارتقای عملکرد در تکالیف تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده کمک کنند (
17,
23). از دیدگاه بیومکانیکی، تمرینات نردبان چابکی شامل الگوهای سریع جایگذاری پا، گامهای متوالی، تنظیمات سریع هنگام تماس پا با زمین و حرکات هماهنگ در جهتهای مختلف هستند. اجرای این تمرینات مستلزم کنترل دقیق محل قرارگیری پا و تغییر سریع موقعیت اندامهای تحتانی از یک گام به گام بعدی است (
24). در مقابل، تمرینات پلایومتریک شامل فعالیتهای عضلانی سریع برونگرا و درونگرا از طریق چرخه کشش–کوتاهشدن هستند (
25) که تولید سریع نیرو، نرخ توسعه نیرو (
26) و تولید نیروهای عمودی یا جانبی عکسالعمل زمین را متناسب با نوع تمرین تقویت میکنند (
27). بنابراین، اگرچه هر دو روش تمرینی ممکن است ویژگیهای عملکرد جسمانی مرتبط با تکالیف تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده را بهبود بخشند، محرکهای تمرینی متفاوتی ایجاد میکنند. تمرینات نردبان چابکی عمدتاً بر حرکات سریع پا، هماهنگی و کنترل حرکت تأکید دارند، درحالیکه تمرینات پلایومتریک بیشتر بر تولید نیروی واکنشی و توان انفجاری متمرکز هستند. این تفاوتها در ویژگیهای تمرینی ممکن است بر میزان تأثیر هر یک از این روشها بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده اثر بگذارند.
تمرینات پلایومتریک یکی دیگر از روشهای آمادهسازی جسمانی هستند که بهطور گسترده برای بهبود ویژگیهای عملکردی مرتبط با تغییر جهت در بدمینتون استفاده میشوند. این تمرینات شامل حرکات انفجاری با وزن بدن هستند که از چرخه کشش–کوتاهشدن بهره میگیرند. در این چرخه، یک فعالیت عضلانی برونگرای سریع بلافاصله با یک انقباض درونگرای قدرتمند دنبال میشود و در نتیجه، تولید نیرو و کارایی حرکت افزایش مییابد (
28,
29). مطالعات پیشین آثار سودمند تمرینات پلایومتریک را بر چابکی، سرعت، توان عضلانی، هماهنگی، مکانیک فرود، عملکرد عصبیعضلانی اندام تحتانی و عملکرد تغییر جهت در جمعیتهای مختلف ورزشی گزارش کردهاند (
30–
33). تمرینات رایج پلایومتریک شامل پرش اسکوات، پرش عمقی، پرش جمعکردن زانوها به سمت سینه، پرشهای متوالی با جابهجایی، پرشهای جانبی و تمرینات پرشی اختصاصی ورزش هستند که شباهت زیادی به نیازهای حرکتی بدمینتون دارند (
34). این تمرینات به بازیکنان کمک میکنند تا شتاب بگیرند، سرعت خود را کاهش دهند، بهسرعت تغییر جهت دهند، توان انفجاری لازم برای پرش و اجرای ضربات را تولید کنند و تعادل پویای خود را بهبود بخشند؛ ویژگیهایی که با نیازهای جسمانی بدمینتون ارتباط دارند (
34–
38). شواهد همچنین نشان میدهند که تمرینات پلایومتریک نظاممند موجب بهبود آمادگی جسمانی میشوند و ممکن است در کاهش بروز آسیبهای اندام تحتانی در جمعیتهای ورزشی نقش داشته باشند (
31،
39).
انتقال سازگاریهای حاصل از یک مداخله تمرینی به عملکرد ورزشی را میتوان بر اساس اصل ویژگی تمرین بررسی کرد. مطابق این اصل، ویژگیهای محرک تمرینی بر ماهیت و میزان انتقال سازگاریها به تکالیف عملکردی بعدی تأثیر میگذارند (
40–
42). این اصل چارچوبی نظری برای بررسی میزان شباهت ویژگیهای حرکتی و نیازهای مکانیکی تمرین با الزامات آزمونهای عملکردی فراهم میکند؛ شباهتی که ممکن است انتقال سازگاریهای تمرینی را تسهیل کند. در مطالعه حاضر، تمرینات نردبان چابکی بهطور مکرر شامل توالیهای سریع جایگذاری پا و گامبرداری در جهتهای مختلف هستند، درحالیکه آزمون اصلاحشده چابکی (MAT) T و آزمون چابکی
505 مستلزم جابهجایی سریع و تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده هستند (
43,
44). شباهت میان الگوهای حرکتی پا در تمرینات نردبان و الگوهای حرکتی موردنیاز در این آزمونها ممکن است مبنایی برای توجیه بهبود عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده پس از تمرینات نردبان چابکی فراهم کند. بااینحال، تغییر جهتهای تند نیز نیازهای مکانیکی قابلتوجهی بر اندامهای تحتانی تحمیل میکنند که شامل کاهش سریع سرعت، جذب کنترلشده نیروهای ترمزی از طریق فعالیت برونگرای عضلات و تولید نیروی متعاقب برای شتابگیری در جهتی متفاوت است. این الزامات مکانیکی ممکن است بهطور کامل از طریق توالیهای سریع جایگذاری پا که در تمرینات نردبان چابکی بر آنها تأکید میشود، تأمین نشوند. تمرینات پلایومتریک ممکن است با توسعه ظرفیت جذب و تولید نیرو در حرکات پویا، رویکردی مکمل فراهم کنند. بنابراین، اگرچه ویژگی حرکتی تمرین مبنایی نظری برای مزایای احتمالی تمرینات نردبان چابکی فراهم میکند، تأثیرات نسبی تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده همچنان پرسشی تجربی است که در کارآزمایی تصادفیسازیشده کنترلشده حاضر بررسی میشود.
پژوهشهای پیشین روشهای تمرینی مختلفی را برای بهبود سرعت، چابکی و عملکرد مرتبط با تغییر جهت در بازیکنان بدمینتون بررسی کردهاند. چاندراکومار و رامش (
17) بهبود سرعت و چابکی را پس از اجرای تمرینات نردبان چابکی و تمرینات سرعت، SAQ در بازیکنان بدمینتون عضو باشگاههای ورزشی گزارش کردند. مطالعات دیگری نیز انواع مختلف تمرینات نردبان چابکی و رویکردهای تمرینی مبتنی بر چابکی را در بازیکنان بدمینتون بررسی کردهاند (
22,
23). بااینحال، این پژوهشها عمدتاً پیامدهای عمومیتر چابکی و عملکرد جسمانی را ارزیابی کردهاند و بهطور اختصاصی بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده متمرکز نبودهاند. افزون بر این، مطالعهای که تمرینات نردبان چابکی را با تمرینات پلایومتریک و تمرینات سرعت در جهتهای مختلف ترکیب کرده بود، بهبود عملکرد تغییر جهت را در بازیکنان جوان زن والیبال گزارش کرد؛ هرچند ماهیت ترکیبی مداخله امکان تعیین سهم مستقل هر یک از اجزای تمرینی را فراهم نمیکرد (
21). تمرینات مبتنی بر پلایومتریک نیز در بازیکنان بدمینتون بررسی شدهاند و بهبودهایی در چابکی، کنترل پاسچرال پویا و عملکرد تغییر جهت گزارش شده است (
34,
45,
46). شواهد حاصل از سایر ورزشهای تیمی نیز بهبود سرعت تغییر جهت را پس از تمرینات پلایومتریک چندجهته نشان دادهاند (
33). یک مطالعه مقایسهای که تمرینات پلایومتریک و SAQ را در بازیکنان بدمینتون آماتور ارزیابی کرده بود، بهبود چابکی و سرعت را پس از هر دو روش گزارش کرد؛ هرچند تفاوت معناداری بین گروهها در این پیامدها مشاهده نشد (
36). بااینحال، تمرینات SAQ مجموعه گستردهتری از حرکات را در بر میگیرند و نمیتوان آنها را معادل مداخلهای دانست که منحصراً شامل تمرینات نردبان چابکی است. بنابراین، اگرچه مطالعات پیشین شواهدی در حمایت از تمرینات مبتنی بر نردبان چابکی و تمرینات پلایومتریک در بازیکنان بدمینتون ارائه کردهاند، تأثیرات مقایسهای این دو روش بهعنوان مداخلات مستقل بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده هنوز بهاندازه کافی مشخص نشده است. بهویژه، شواهد حاصل از مطالعاتی که بهطور مستقیم تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک را با استفاده از آزمونهای اختصاصی تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه مقایسه کرده باشند، محدود است. آزمون اصلاحشده چابکی T و آزمون چابکی
505، حرکات جهتدار از پیش برنامهریزیشده را از طریق توالیهای حرکتی و الزامات چرخش متفاوت ارزیابی میکنند. بنابراین، هدف کارآزمایی تصادفیسازیشده کنترلشده حاضر، مقایسه تأثیر شش هفته تمرینات نردبان چابکی و تمرینات پلایومتریک بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه بود که با استفاده از آزمونهای MAT و چابکی
505 ارزیابی شد. فرضیه اصلی پژوهش این بود که هر دو مداخله موجب کاهش زمان اجرای هر دو آزمون میشوند. فرضیه جهتدار ثانویه نیز این بود که تمرینات نردبان چابکی در مقایسه با تمرینات پلایومتریک کاهش بیشتری در زمان اجرای آزمونها ایجاد میکنند؛ فرضیهای که بر اساس شباهت حرکتی میان الگوهای حرکات پا در تمرینات نردبان چابکی و الزامات تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در این آزمونها مطرح شد.
روشها
طرح پژوهش و شرکتکنندگان
این پژوهش بهصورت یک کارآزمایی تصادفیسازیشده کنترلشده، دوگروهی موازی با گروه مقایسه فعال، در آکادمی بدمینتون Nothing But Net در شهر چنای هند انجام شد. هدف پژوهش، مقایسه تأثیر تمرینات نردبان چابکی و تمرینات پلایومتریک بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه بود. هر دو گروه در کنار مداخله تمرینی اختصاصیافته، تمرینات معمول بدمینتون خود را ادامه دادند. ازآنجاکه گروه کنترل بدون مداخله یا گروهی که صرفاً تمرینات معمول بدمینتون را انجام دهد در پژوهش وجود نداشت، مطالعه با هدف مقایسه تأثیرات نسبی دو روش تمرینی طراحی شد، نه تعیین اثربخشی آنها در مقایسه با تمرینات معمول بهتنهایی. شرکتکنندگان با استفاده از روش نمونهگیری در دسترس از میان بازیکنان آکادمی انتخاب شدند. جامعه در دسترس شامل بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه بود که در دوره جذب نمونه بهطور فعال تمرین میکردند و معیارهای ورود از پیش تعیینشده را داشتند. فرایند جذب شرکتکنندگان از نوامبر
2025 تا ژانویه
2026 انجام شد و ارزیابی نهایی پس از مداخله در مارس
2026 به پایان رسید.پروتکل پژوهش پیش از آغاز جذب شرکتکنندگان، توسط هیئت بررسی علمی دانشکده فیزیوتراپی ساویتا با شماره تأیید
005/10/2025/ISRB/UGSR/SCPT تصویب شد. طرح مقایسهکننده فعال بهمنظور فراهمکردن امکان ادامه تمرینات معمول بدمینتون برای تمام شرکتکنندگان و دریافت یک مداخله تمرینی ساختاریافته انتخاب شد. ورزشکاران و اعضای جامعه در طراحی، اجرا، تحلیل، تفسیر یا گزارش این کارآزمایی مشارکت نداشتند. این پژوهش پیش از آغاز اجرا در هیچیک از سامانههای عمومی ثبت کارآزمایی بالینی ثبت نشده بود. در ابتدا،
60 بازیکن بدمینتون سطح زیرنخبه غربالگری شدند که از میان آنها،
52 نفر واجد معیارهای ورود بودند و در پژوهش شرکت کردند (
شکل 1). حجم نمونه با استفاده از نرمافزار G*Power نسخه
1/3 و بر اساس آزمون t مستقل دوطرفه، سطح آلفای
05/0، توان آماری
0/80 و اندازه اثر مورد انتظار
0/80 بر اساس شاخص d کوهن محاسبه شد. انتخاب اندازه اثر بزرگ مورد انتظار بر اساس مطالعات پیشین مرتبط با بدمینتون و تمرینات ورزشی بود که از مفروضات مشابهی برای تعیین حجم نمونه استفاده کرده بودند (
47,
48). حجم نمونه محاسبهشده
52

شکل 1. نمودار جریان شرکتکنندگان پژوهش بر اساس الگوی کانسورت
نفر بود که 26 نفر به هر گروه مداخله اختصاص یافتند. محاسبه اولیه حجم نمونه بر اساس مقایسه بینگروهی با آزمون t مستقل و مطابق با برنامه اولیه تحلیل آماری شامل آزمونهای t زوجی و مستقل انجام شده بود. پس از آغاز پژوهش، برنامه تحلیل آماری تغییر یافت و مقرر شد از تحلیلهای کوواریانس جداگانه برای مقایسه نمرات پس از مداخله بین گروهها، با کنترل مقادیر متناظر پیشآزمون، استفاده شود. این رویکرد بهمنظور کنترل تفاوتهای احتمالی مقادیر پایه انتخاب شد. محاسبه اولیه حجم نمونه حفظ شد و محاسبه جداگانهای بر اساس مدل اصلاحشده ANCOVA انجام نگرفت. هیچ تغییری در متغیرهای پیامد ایجاد نشد و شرکتکننده اضافی برای جبران ریزش احتمالی نمونه جذب نشد. همچنین، هیچ تحلیل میاندورهای یا معیار رسمی توقف برای کارآزمایی تعیین نشده بود. از مجموع 60 بازیکن غربالگریشده، هشت نفر به دلیل نداشتن معیارهای ورود، پیش از تصادفیسازی کنار گذاشته شدند. تمام 52 شرکتکننده تصادفیسازیشده پژوهش را تکمیل کردند و در تحلیل نهایی وارد شدند. پیامد اصلی پژوهش، عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده بود که با استفاده از آزمون اصلاحشده چابکی T و آزمون چابکی 505 ارزیابی شد.
غربالگری و ثبتنام شرکتکنندگان توسط پژوهشگر اصلی انجام شد. تخصیص گروهی پس از تکمیل ارزیابی اولیه صورت گرفت. یک پژوهشگر مستقل که در جذب شرکتکنندگان، اجرای مداخله، ارزیابی پیامدها یا تحلیل دادهها نقشی نداشت، توالی تخصیص تصادفی را با استفاده از روش قرعهکشی فیزیکی ایجاد کرد. تعداد برابری برگه با علامتهای A و B که بهترتیب نشاندهنده گروه تمرینات نردبان چابکی و گروه تمرینات پلایومتریک بودند، در ظرفی مات قرار گرفتند، کاملاً مخلوط شدند و بهصورت انفرادی برداشت شدند. ترتیب برداشت برگهها، توالی تخصیص تصادفی را تعیین کرد. پژوهشگر مستقل، توالی حاصل را ثبت کرد و پاکتهای مات، مهرومومشده و دارای شمارههای متوالی (SNOSE) را که حاوی تخصیص گروهی متناظر بودند، آماده کرد. پژوهشگر مستقل دوم مسئول پنهانسازی تخصیص بود و پاکتها را تنها پس از ثبتنام هر شرکتکننده واجد شرایط و تکمیل ارزیابی اولیه، بهترتیب باز میکرد. بنابراین، پژوهشگر اصلی پیش از ارزیابی اولیه به توالی تخصیص یا گروههای تعیینشده بعدی دسترسی نداشت. جداسازی فرایند تولید توالی تصادفی از پنهانسازی تخصیص با هدف کاهش سوگیری انتخاب و تخصیص انجام شد. به دلیل ماهیت مداخلات تمرینی، کورسازی شرکتکنندگان و فیزیوتراپیست ناظر امکانپذیر نبود. بااینحال، ارزیاب آزمونهای MAT و چابکی 505 نسبت به تخصیص گروهی شرکتکنندگان کور بود تا سوگیری تشخیص به حداقل برسد.
بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه از هر دو جنس، با دامنه سنی
18 تا
30 سال، در صورت داشتن حداقل شش ماه سابقه تمرین مستمر بدمینتون، شرکت در تمرینات ساختاریافته حداقل سه جلسه در هفته و حضور فعال در مسابقات بدمینتون منطقهای یا ایالتی، واجد شرایط ورود به پژوهش بودند. بازیکنان سطح زیرنخبه بهعنوان ورزشکاران رقابتی دارای تمرین منظم تعریف شدند که در تمرینات آکادمی و مسابقات منطقهای یا ایالتی شرکت میکردند، اما در سطح نخبه ملی یا بینالمللی رقابت نداشتند. همچنین، شرکتکنندگان باید مجوز پزشکی برای انجام فعالیت بدنی با شدت متوسط تا زیاد را دارا میبودند. ویژگیهای جمعیتشناختی و تمرینی اولیه شامل سن، جنس، قد، وزن، شاخص توده بدنی، تعداد جلسات تمرین هفتگی و اندام تحتانی غالب در
جدول 1 ارائه شدهاند. معیارهای خروج شامل سابقه جراحی اندام تحتانی، شکستگی یا آسیب شدید طی شش ماه گذشته، درد یا آسیب اسکلتیعضلانی فعلی در اندامهای تحتانی یا ستون فقرات، اختلالات عصبی یا تعادلی مؤثر بر عملکرد حرکتی، بیماریهایی که انجام فعالیت بدنی با شدت متوسط تا زیاد را منع میکردند و شرکت در برنامه ساختاریافته تمرینات نردبان چابکی یا پلایومتریک طی سه ماه گذشته بود.
جدول 1. ویژگیهای پایه شرکتکنندگان
نکته: دادهها بهصورت میانگین ± انحراف معیار یا فراوانی (درصد) ارائه شدهاند. مقادیر p مربوط به مقایسه بین دو گروه در مرحله پیشآزمون هستند. سطح معناداری آماری 0/05 > p در نظر گرفته شد.
روش اجرا
تمام شرکتکنندگان علاوه بر تمرینات معمول بدمینتون، یک برنامه تمرینی نظارتشده ششهفتهای شامل سه جلسه در هفته را انجام دادند که مدت هر جلسه تقریباً
40 تا
45 دقیقه بود. تمرینات معمول بدمینتون در هر دو گروه در حدود دو ساعت در روز و پنج روز در هفته، معادل تقریباً
10 ساعت در هفته، استاندارد شد. از شرکتکنندگان خواسته شد این برنامه را در طول دوره مداخله حفظ کنند تا تفاوتهای ناشی از میزان تمرینات معمول بین گروهها به حداقل برسد. هر جلسه مداخله شامل
10 دقیقه گرمکردن،
25 تا
30 دقیقه تمرین اختصاصی و پنج دقیقه سردکردن بود. هر دو مداخله توسط یک فیزیوتراپیست دارای مجوز حرفهای و مطابق با پروتکلهای استاندارد ارائهشده در
جدول 2 اجرا شدند. فیزیوتراپیست بر اجرای تمرینات نظارت داشت، تکنیک حرکتی و مکانیک فرود را بررسی میکرد، پایبندی به روند پیشرفت تمرینات را کنترل میکرد و شرکتکنندگان را از نظر درد، ناراحتی یا عوارض ناخواسته تحت نظر قرار میداد. دو گروه بهصورت جداگانه و تحت نظارت مستقیم تمرین کردند تا احتمال آلودگی مداخله کاهش یابد. به شرکتکنندگان توصیه شد از اجرای تمرینات اختصاصیافته به گروه مقابل یا تبادل تکنیکهای تمرینی در طول دوره مداخله خودداری کنند. تعداد جلسات، مدت تقریبی هر جلسه، روشهای گرمکردن و سردکردن و فاصله استراحت استاندارد
60 ثانیهای بین ستها و تمرینات در هر دو گروه یکسان بود. شدت تمرین در جلسات نظارتشده با استفاده از مقیاس صفر تا
10 درک فشار تمرین (RPE) بهصورت فردی پایش شد. بااینحال، RPE در طول تمرینات معمول بدمینتون ثبت نشد؛ بنابراین، بار تمرینی درونی و خستگی تجمعی ناشی از این تمرینات قابلاندازهگیری نبود. همچنین، بار مکانیکی خارجی بین دو مداخله بهطور مستقیم همسانسازی نشد؛ زیرا تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک از نظر ویژگیهای حرکتی، تعداد تکرارها و نیازهای مکانیکی متفاوت بودند. بنابراین، نمیتوان تفاوتهای احتمالی بارگذاری اختصاصی تمرین را بهطور کامل رد کرد.
جدول 2. پروتکلهای ششهفتهای تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک
گروه A: تمرینات نردبان چابکی
برنامه گرمکردن
10 دقیقهای شامل دو تا سه دقیقه دویدن آرام و سپس حدود هفت تا هشت دقیقه کشش پویا برای گروههای عضلانی اصلی اندام تحتانی بود. این عضلات شامل خمکنندههای ران، چهارسر ران، همسترینگ، عضلات سرینی، مجموعه عضلانی دوقلو و نعلی ساق و عضلات اطراف مچ پا بودند. برنامه تمرینات نردبان چابکی شامل پنج تمرین دویدن با یک پا در هر خانه، دویدن با دو پا در هر خانه، حرکت داخل–داخل–خارج–خارج، حرکت کاریوکا و حرکت ایکی شافل بود. این تمرینات با هدف بهبود گامبرداری سریع، دقت جایگذاری پا، هماهنگی عصبیعضلانی، تعادل پویا و حرکات چندجهته مرتبط با حرکات پای بدمینتون انتخاب شدند. تصاویر نمونه برخی از تمرینات در
شکل 2 ارائه شدهاند. از شرکتکنندگان خواسته شد هر تمرین را با بیشترین سرعت ممکن و همراه با حفظ تکنیک صحیح حرکت، راستای مناسب بدن و جایگذاری دقیق پا انجام دهند. حجم تمرین با افزایش تدریجی تعداد تکرارها یا دفعات پیمودن نردبان طی دوره ششهفتهای افزایش یافت؛ درحالیکه کیفیت اجرا و ایمنی شرکتکنندگان حفظ شد. یک تکرار بهعنوان یک بار پیمودن کامل طول نردبان تعریف شد. بین ستها و تمرینات،
60 ثانیه استراحت استاندارد در نظر گرفته شد. جزئیات روند پیشرفت تمرینات در
جدول 2 ارائه شده است. برنامه سردکردن پنجدقیقهای شامل راهرفتن با شدت کم و سپس کشش ایستا برای عضلات چهارسر ران، همسترینگ، دوقلو، نعلی، خمکنندهها و نزدیککنندههای ران، عضلات سرینی و ناحیه تحتانی کمر بود. هر حرکت کششی تقریباً
20 تا
30 ثانیه حفظ شد.
گروه B: تمرینات پلایومتریک
روشهای گرمکردن و سردکردن در این گروه مشابه گروه تمرینات نردبان چابکی بود. برنامه تمرینات پلایومتریک شامل پنج تمرین پرش اسکوات، پرش اسکوات قیچی، پرش جانبی اسکیتباز، پرش جانبی از روی مانع مخروطی پرش بود. این تمرینات با هدف توسعه توان انفجاری اندام تحتانی، تولید نیروی واکنشی، ثبات پویا، کنترل عصبیعضلانی و تولید نیرو در جهتهای مختلف انتخاب شدند. تصاویر نمونه برخی از تمرینات در
شکل 3 ارائه شدهاند. از شرکتکنندگان خواسته شد هر تکرار را با حداکثر تلاش موردنظر و همراه با حفظ مکانیک مناسب فرود، راستای صحیح اندام تحتانی و کنترل حرکت انجام دهند. حجم تمرین طی دوره ششهفتهای بهتدریج افزایش یافت و همزمان کیفیت اجرا و ایمنی شرکتکنندگان حفظ شد. یک تکرار بهعنوان یک بار اجرای کامل حرکت پرشی تعیینشده تعریف شد. بین ستها و تمرینات،
60 ثانیه استراحت استاندارد در نظر گرفته شد. جزئیات روند پیشرفت تمرینات پلایومتریک در
جدول 2 ارائه شده است.
شکل 2. نمونههایی از تمرینات نردبان چابکی: (الف) دویدن با یک پا در هر خانه و (ب) تمرین داخل–داخل–خارج–خارج
شکل 3. نمونههایی از تمرینات پلایومتریک: (الف) پرش اسکوات و (ب) پرش جانبی اسکیتباز
حضور در جلسات، پایبندی به مداخله و تغییرات پروتکل
برای هر دو گروه، سه جلسه تمرین نظارتشده در هفته به مدت شش هفته برنامهریزی شد که در مجموع شامل
18 جلسه برای هر شرکتکننده بود. حضور شرکتکنندگان در طول دوره مداخله در دفتر ثبت حضور مستند شد. یادآوری جلسات از طریق واتساپ، تقریباً
24 ساعت و دو ساعت پیش از زمان تعیینشده، برای شرکتکنندگان ارسال میشد. در صورت نیاز، امکان تغییر زمان جلسات و برگزاری جلسات جبرانی در همان هفته فراهم بود تا تعداد جلسات تمرینی تجویزشده حفظ شود. شرکتکنندگان همچنین تعهد کتبی برای تکمیل برنامه مداخله ارائه کردند. مقدار RPE جلسه پس از پایان هر جلسه تمرینی نظارتشده ثبت شد. بار تمرینی جلسه (sRPE) از حاصلضرب نمره RPE در مدت جلسه، معادل
45 دقیقه، محاسبه شد. میانگین RPE جلسه در گروه تمرینات نردبان چابکی
0/29 ± 4/03 و در گروه تمرینات پلایومتریک
0/27 ± 4/00 بود. میانگین بار تمرینی جلسه در این دو گروه بهترتیب
12/91 ± 181/35 و
12/16 ± 179/81 واحد قراردادی (AU) گزارش شد و تفاوت معناداری بین گروهها مشاهده نشد (
0/660=p). تمام
52 شرکتکننده، هر
18 جلسه تمرینی تعیینشده را تکمیل کردند. بنابراین، میزان تکمیل مداخله تجویزشده
100 درصد بود و هیچ شرکتکنندهای از پژوهش خارج نشد. همچنین، در هیچیک از گروهها نیازی به جایگزینی تمرینات، تغییر پروتکل یا کاهش حجم برنامه تمرینی تعیینشده وجود نداشت. حجم تمرین اختصاصی بین گروهها به دلیل تفاوت ماهیت مداخلات یکسان نبود. در گروه تمرینات نردبان چابکی، هر تمرین از دو ست سهبار پیمودن نردبان در هفتههای اول و دوم، به سه ست سهبار پیمودن در هفتههای سوم و چهارم و چهار ست سهبار پیمودن در هفتههای پنجم و ششم افزایش یافت. در گروه تمرینات پلایومتریک، هر تمرین از دو ست
10 تکراری در هفتههای اول و دوم، به سه ست
10 تکراری در هفتههای سوم و چهارم و سه ست
12 تکراری در هفتههای پنجم و ششم افزایش یافت (
جدول 2). تعداد دفعات پیمودن نردبان و تعداد تکرارهای تمرینات پلایومتریک مختص ماهیت هر تمرین بودند و بهعنوان شاخصهای معادل بار کاری مکانیکی در نظر گرفته نشدند. ازآنجاکه مدت اجرای هر نوبت تمرین ثبت نشده بود، محاسبه نسبت عددی کار به استراحت امکانپذیر نبود. بنابراین، اگرچه ساختار جلسات و فاصلههای استراحت استاندارد شده بودند، تفاوت در بارگذاری مکانیکی خارجی ممکن است در تفاوتهای مشاهدهشده بین گروهها نقش داشته باشد. به شرکتکنندگان توصیه شد هرگونه درد، ناراحتی یا عارضه ناخواسته را بلافاصله گزارش کنند. تمام جلسات از نظر پایبندی به پروتکل، اجرای صحیح تمرینات و ایمنی شرکتکنندگان تحت نظارت قرار داشتند. در طول پژوهش، هیچگونه عارضه ناخواسته یا آسیب مرتبط با تمرین گزارش نشد.
متغیرهای پیامد
ارزیابی متغیرهای پیامد در مرحله پیشآزمون و بلافاصله پس از پایان مداخله ششهفتهای، توسط یک ارزیاب و در شرایط استاندارد انجام شد. آزمون اصلاحشده چابکی T و آزمون چابکی 505 برای ارزیابی عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده استفاده شدند. هر دو آزمون شامل الگوهای حرکتی از پیش تعیینشده و بدون محرک خارجی غیرقابلپیشبینی بودند؛ بنابراین، چابکی واکنشی را ارزیابی نمیکردند. ابتدا آزمون MAT و سپس آزمون چابکی 505 اجرا شد و بین دو آزمون، سه دقیقه استراحت در نظر گرفته شد. ترتیب آزمونها و مدت استراحت برای تمام شرکتکنندگان یکسان بود. پیش از کوششهای اصلی، شرکتکنندگان یک یا دو کوشش آشنایی برای هر آزمون با شدت کمتر از حداکثر انجام دادند و سپس کوششهای ثبتشده با حداکثر تلاش موردنظر اجرا شدند. زمان اجرای آزمونها بهصورت دستی با استفاده از کرنومتر دیجیتال Casio HS-80TW-1DF ساخت شرکت کاسیو ژاپن اندازهگیری شد. اگرچه این کرنومتر قابلیت نمایش زمان در مقیاس میلیثانیه را داشت، زمانها با دقت نمایشی 0/01 ثانیه ثبت شدند؛ زیرا شروع و توقف زمانسنجی بهصورت دستی انجام میشد. سامانه زمانسنجی الکترونیکی در محل پژوهش در دسترس نبود. برای حفظ یکنواختی روش اندازهگیری، در سراسر پژوهش از یک ارزیاب، یک کرنومتر و روش زمانسنجی یکسان استفاده شد. زمانسنجی دستی ممکن است تحت تأثیر خطای زمان واکنش ارزیاب قرار گیرد و در مقایسه با سامانههای زمانسنجی الکترونیکی، دقت اندازهگیری کمتری داشته باشد. این محدودیت بهویژه هنگام تفسیر تفاوتهای نسبتاً کوچک تغییرات بین گروهها در آزمون MAT (0/23 ثانیه) و آزمون چابکی 505 (0/13 ثانیه) اهمیت دارد. اگرچه از روشهای استاندارد استفاده شد، نمیتوان احتمال تأثیر خطای زمانسنجی دستی بر این تفاوتها را رد کرد. بنابراین، نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند و پیشنهاد میشود در مطالعات آینده از سامانههای زمانسنجی الکترونیکی برای افزایش دقت اندازهگیری استفاده شود.
آزمون اصلاحشده چابکی T
آزمون اصلاحشده چابکی T در مسیری به شکل حرف T اجرا شد. فاصله خط شروع تا مخروط مرکزی پنج متر، فاصله مخروط مرکزی تا هر یک از مخروطهای جانبی 5/2 متر و فاصله مخروط مرکزی تا مخروط عقبی پنج متر بود. شرکتکنندگان در وضعیت ایستاده و با قرارگیری هر دو پا پشت خط شروع قرار گرفتند. با شنیدن علامت شروع، به سمت مخروط مرکزی حرکت کردند، حرکات جانبی و عقبروی تعیینشده را انجام دادند و با عبور از خط پایان، آزمون را تکمیل کردند. پس از یک یا دو کوشش آشنایی، شرکتکنندگان سه کوشش اصلی را با حداکثر تلاش موردنظر انجام دادند و بین کوششها سه دقیقه استراحت در نظر گرفته شد. سریعترین کوشش برای تحلیل آماری انتخاب شد. زمان اجرای کمتر نشاندهنده عملکرد بهتر تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده بود.
آزمون چابکی 505
آزمون چابکی 505 با استفاده از مسیر نزدیکشدن 10 متری تا نقطه زمانسنجی اجرا شد. شرکتکنندگان در مسیر نزدیکشدن شتاب گرفتند، از نقطه زمانسنجی عبور کردند و پنج متر دیگر تا خط چرخش ادامه دادند. سپس چرخش 180 درجه انجام دادند و در مسیر بازگشت، دوباره از نقطه زمانسنجی عبور کردند. هر شرکتکننده از اندام تحتانی ترجیحی خود برای چرخش استفاده کرد و همان اندام و جهت چرخش در تمام کوششهای ثبتشده حفظ شد. برای هر شرکتکننده فقط یک جهت چرخش ارزیابی شد؛ بنابراین، عملکرد چرخش در هر دو جهت بررسی نشد. پس از یک یا دو کوشش آشنایی، شرکتکنندگان سه کوشش اصلی را با حداکثر تلاش موردنظر انجام دادند و بین کوششها سه دقیقه استراحت در نظر گرفته شد. کمترین زمان اجرا برای تحلیل آماری استفاده شد. زمان کمتر نشاندهنده عملکرد بهتر تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده بود.
تحلیل آماری
تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار IBM SPSS Statistics نسخه 29 برای ویندوز انجام شد. دادههای توصیفی بهصورت میانگین ± انحراف معیار گزارش شدند. برای بررسی نرمال بودن توزیع دادهها از آزمون شاپیرو–ویلک استفاده شد. ازآنجاکه انحراف معناداری از توزیع نرمال مشاهده نشد، روشهای آماری پارامتریک به کار گرفته شدند. برای مقایسه زمان اجرای آزمونها پس از مداخله بین گروههای تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک، تحلیل کوواریانس (ANCOVA) جداگانه برای آزمونهای MAT و چابکی 505 انجام شد. در هر تحلیل، مقدار متناظر پیشآزمون بهعنوان متغیر کمکی وارد مدل شد. این رویکرد امکان کنترل مقادیر پایه را هنگام برآورد تفاوتهای بینگروهی در عملکرد پس از مداخله فراهم کرد. برای بررسی همگنی واریانس خطاها از آزمون لوین استفاده شد. نتایج بهصورت میانگینهای تعدیلشده، خطای استاندارد (SE)، فاصله اطمینان 95 درصد (CI)، آماره F، مقادیر p و مجذور اتای سهمی (η²p) گزارش شدند. برای مقایسههای زوجی میانگینهای حاشیهای برآوردشده، اصلاح بونفرونی اعمال شد. سطح معناداری آماری 0/05 در نظر گرفته شد. اندازه اثر بینگروهی با استفاده از شاخص d کوهن محاسبه شد. این شاخص از تقسیم تفاوت میانگین نمرات تغییر بین گروهها بر انحراف معیار تجمیعی نمرات تغییر به دست آمد. نمرات تغییر از تفاضل مقادیر پسآزمون از پیشآزمون محاسبه شدند. فرمول مورد استفاده بهصورت زیر بود:
D= (میانگین تغییرات گروه نردبان چابکی − میانگین تغییرات گروه پلایومتریک) ÷ انحراف معیار تجمیعی نمرات تغییر
پایایی درونجلسهای سه کوشش تکراری با استفاده از ضریب همبستگی درونطبقهای (ICC) ارزیابی شد. برای این منظور، مدل آمیخته دوطرفه با اندازهگیری منفرد [ICC (
3,
1)] به کار گرفته شد. همچنین، خطای استاندارد اندازهگیری (SEM) برای تعیین میزان خطای مطلق اندازهگیری محاسبه شد.
یافتهها
در مجموع،
52 شرکتکننده پژوهش را تکمیل کردند که
26 نفر به هر یک از دو گروه مداخله اختصاص یافته بودند. ویژگیهای اولیه شرکتکنندگان در
جدول 1 ارائه شده است. دو گروه تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک در ابتدای پژوهش از نظر ویژگیهای فردی و اندازهگیریهای پایه تفاوت آماری معناداری نداشتند (
0/053,1) برای آزمون اصلاحشده چابکی T برابر با 0/990 (فاصله اطمینان 95 درصد: از 0/984 تا 0/994) و برای آزمون چابکی 505 برابر با 0/907 (فاصله اطمینان 95 درصد: از 0/8580 تا 0/942) بود. مقدار خطای استاندارد اندازهگیری (SEM) نیز برای هر دو آزمون 0/032 ثانیه به دست آمد.
مقادیر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در مراحل پیشآزمون و پسآزمون در
جدول 3 ارائه شدهاند. در گروه تمرینات نردبان چابکی، زمان اجرای آزمون اصلاحشده چابکی T از
10/37 ± 0/35 ثانیه در پیشآزمون به
9/71 ± 0/29 ثانیه پس از شش هفته کاهش یافت که نشاندهنده میانگین کاهش
0/66 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/48 تا
0/83 ثانیه) بود. در گروه تمرینات پلایومتریک نیز زمان اجرای این آزمون از
10/33 ± 0/29 به
9/90 ± 0/24 ثانیه کاهش یافت که معادل میانگین کاهش
0/43 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/28 تا
0/57 ثانیه) بود. به همین ترتیب، زمان اجرای آزمون چابکی
505 در گروه تمرینات نردبان چابکی از
0/11 ± 2/74 به
2/44 ± 0/09 ثانیه و در گروه تمرینات پلایومتریک از
2/72 ± 0/11 به
2/56 ± 0/08 ثانیه کاهش یافت. میانگین کاهش زمان اجرا در این دو گروه بهترتیب
0/29 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/22 تا
0/36 ثانیه) و
0/16 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/10 تا
0/21 ثانیه) بود. تفاوت بینگروهی میانگین تغییرات در هر دو آزمون به نفع گروه تمرینات نردبان چابکی بود؛ بهطوریکه این تفاوت برای آزمون اصلاحشده چابکی T برابر با
23/0 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/01 تا
0/45 ثانیه) و برای آزمون چابکی
505 برابر با
0/13 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از
0/05 تا
0/22 ثانیه) بود. اندازه اثر متناظر بر اساس شاخص d کوهن نیز بهترتیب
0/58 و
0/89 به دست آمد.
جدول 3. آمار توصیفی شاخصهای عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده پیش و پس از مداخله
نکته: مقادیر بهصورت میانگین ± انحراف معیار ارائه شدهاند. زمان کمتر برای تکمیل آزمون نشاندهنده عملکرد بهتر در تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده است.
برای مقایسه عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده پس از مداخله بین دو گروه، با کنترل مقادیر متناظر پیشآزمون، تحلیل کوواریانس (ANCOVA) بهصورت جداگانه برای هر آزمون انجام شد. همانطور که در
جدول 4 و
شکل 4 نشان داده شده است، میانگین تعدیلشده زمان اجرای آزمون اصلاحشده چابکی T پس از مداخله در گروه تمرینات نردبان چابکی
9/706 ± 0/053 ثانیه و در گروه تمرینات پلایومتریک
9/902 ± 0/053 ثانیه بود. تفاوت بین دو گروه از نظر آماری معنادار و به نفع گروه تمرینات نردبان چابکی بود؛ بهطوریکه تفاوت میانگین تعدیلشده برابر با منفی
0/196 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از منفی
0/346 تا منفی
0/046 ثانیه)، آماره F با درجات آزادی
1 و
49 برابر با
6/907، مقدار p برابر با
0/011 و مجذور اتای سهمی برابر با
0/124 به دست آمد.
جدول 4. مقایسه عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده پس از مداخله بین دو گروه با تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و تعدیل نمرات پایه
نکته: برای مقایسه عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده پس از مداخله بین گروه تمرین نردبان چابکی و گروه تمرین پلایومتریک، از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) با تعدیل نمره متناظر پیشآزمون بهعنوان متغیر کمکی استفاده شد. مقادیر شامل میانگینهای تعدیلشده، خطای معیار، فاصله اطمینان 95 درصد، آماره F، مقدار p و مجذور اتای جزئی (η²p) هستند. زمان کمتر برای تکمیل آزمون نشاندهنده عملکرد بهتر در تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده است.
به همین ترتیب، در آزمون چابکی
505، میانگین تعدیلشده زمان اجرا پس از مداخله در گروه تمرینات نردبان چابکی
2/444 ± 0/017 ثانیه و در گروه تمرینات پلایومتریک
0/558 ± 0/017 ثانیه بود (
شکل 5). این تفاوت نیز از نظر آماری معنادار و به نفع گروه تمرینات نردبان چابکی بود؛ بهطوریکه تفاوت میانگین تعدیلشده برابر با منفی
0/114 ثانیه (فاصله اطمینان
95 درصد: از منفی
0/162 تا منفی
0/065 ثانیه)، آماره F با درجات آزادی
1 و
49 برابر با
22/282، مقدار p کمتر از
0/001 و مجذور اتای سهمی برابر با
0/313 به دست آمد. خطای استاندارد اندازهگیری (SEM) بهمنظور تعیین میزان خطای مطلق اندازهگیری محاسبه شد. حداقل تغییر قابلتشخیص در سطح اطمینان
95 درصد (MDC9
5) با استفاده از فرمول زیر محاسبه شد:
با توجه به مقدار SEM برابر با 032/0 ثانیه برای هر دو متغیر پیامد، مقدار متناظر MDC95 برابر با 0/089 ثانیه به دست آمد. از شاخص MDC95 برای تفسیر بزرگی تغییرات مشاهدهشده نسبت به خطای اندازهگیری استفاده شد. میزان کاهش زمان اجرای آزمونها در هر دو گروه از مقدار محاسبهشده MDC95 بیشتر بود. بااینحال، MDC95 نشاندهنده آستانه تغییر قابلتشخیص در سطح فردی است و نباید بهعنوان شواهد مستقیم مبنی بر بیشتر بودن تفاوتهای بینگروهی از خطای اندازهگیری تفسیر شود.
بحث
شکل 4. زمان اجرای آزمون اصلاحشده چابکی T پس از مداخله، با تعدیل مقادیر پایه، در گروههای تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک. میلههای خطا نشاندهنده فاصله اطمینان 95 درصد هستند
شکل 5. میانگینهای تعدیلشده بر اساس مقادیر پایه برای زمان اجرای آزمون چابکی 505 پس از مداخله در گروههای تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک. میلههای خطا نشاندهنده فاصله اطمینان 95 درصد هستند.
پژوهش حاضر با استفاده از یک طرح کارآزمایی تصادفیسازیشده کنترلشده، تأثیر شش هفته تمرینات نردبان چابکی و تمرینات پلایومتریک را بر عملکرد تغییر جهت در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه مقایسه کرد. پس از مداخله، زمان اجرای آزمون اصلاحشده چابکی T و آزمون چابکی 505 در هر دو گروه کاهش یافت. بااینحال، مقایسههای تعدیلشده بر اساس مقادیر پایه نشان داد که تمرینات نردبان چابکی در هر دو شاخص تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده، نتایج مطلوبتری نسبت به تمرینات پلایومتریک داشتند. این یافتهها نشان میدهند که تمرینات نردبان چابکی ممکن است در مقایسه با برنامه پلایومتریک استفادهشده در پژوهش حاضر، مزیت بیشتری برای بهبود عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده داشته باشند. بااینوجود، تفاوتهای بینگروهی باید با احتیاط تفسیر شوند؛ زیرا دو مداخله از نظر نیازهای مکانیکی و احتمالاً بار تمرینی همسانسازینشده متفاوت بودند و خطای اندازهگیری ناشی از زمانسنجی دستی نیز ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشد.
مطالعات پیشین تأثیر تمرینات مبتنی بر نردبان چابکی را بر سرعت، چابکی و عملکرد مرتبط با تغییر جهت در بازیکنان بدمینتون و سایر ورزشکاران بررسی کردهاند (
17,
21,
22,
24). چاندراکومار و رامش (
17) بهبود سرعت و چابکی را پس از تمرینات نردبان چابکی و تمرینات سرعت، چابکی و سرعت عمل (SAQ) در بازیکنان بدمینتون باشگاهی گزارش کردند. به همین ترتیب، سانریجایا و همکاران (
22) تغییرات مطلوبی در سرعت و چابکی پس از اجرای انواع مختلف تمرینات نردبان چابکی مشاهده کردند. بای و سلوَنایاگام (
24) نیز بهبود عملکرد مرتبط با چابکی، ازجمله شاخصهای تغییر جهت، را پس از تمرینات مبتنی بر نردبان چابکی در بازیکنان بدمینتون گزارش کردند. همچنین، باسا و همکاران (
21) بهبود عملکرد تغییر جهت را در بازیکنان نوجوان والیبال دختر پس از اجرای یک برنامه ترکیبی شامل تمرینات نردبان چابکی، تمرینات پلایومتریک و تمرینات سرعت چندجهته گزارش کردند. اگرچه این یافتهها از مزایای احتمالی تمرینات مبتنی بر نردبان چابکی برای عملکرد حرکتی حمایت میکنند، تفاوت در ویژگیهای شرکتکنندگان، پروتکلهای مداخله و روشهای ارزیابی باید هنگام تفسیر شواهد در نظر گرفته شود. بنابراین، پژوهش حاضر با مقایسه مستقیم شش هفته تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک بر عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه، شواهد موجود را گسترش میدهد.
یکی از توضیحات احتمالی برای بهبود بیشتر مشاهدهشده در گروه تمرینات نردبان چابکی، تمرین مکرر توالیهای سریع جایگذاری پا و حرکات گامبرداری متوالی است. تمرینات نردبان چابکی مستلزم سازماندهی سریع محل قرارگیری پاها، حفظ تماسهای مکرر با زمین و حرکت در الگوهای حرکتی از پیش تعیینشده هستند. این تمرینات فرصتهای تکرارشوندهای برای تمرین زمانبندی و موقعیتیابی گامهای متوالی و انتقال بین تماسهای پا با زمین فراهم میکنند (
24). اجرای کارآمدتر این توالیهای حرکتی از نظر نظری میتواند به کاهش زمان تکمیل تکالیف حرکتی از پیش برنامهریزیشده کمک کند. بااینحال، بسامد گامبرداری، ویژگیهای تماس پا با زمین، دقت جایگذاری پا، تعادل پویا و سینماتیک حرکات اندام تحتانی در پژوهش حاضر بهطور مستقیم اندازهگیری نشدند. بنابراین، این عوامل صرفاً توضیحات احتمالی برای تغییرات عملکردی مشاهدهشده هستند و نباید بهعنوان سازگاریهای فیزیولوژیکی یا بیومکانیکی تأییدشده تلقی شوند.
مزیت احتمالی تمرینات نردبان چابکی را میتوان بر اساس اصل ویژگی تمرین تفسیر کرد. بر اساس این اصل، انتقال اثر تمرین به عملکرد تحت تأثیر میزان تطابق محرک تمرینی با نیازهای فعالیت هدف قرار دارد (
40–
42). در پژوهش حاضر، تمرینات نردبان چابکی بر گامبرداری سریع و الگوهای جایگذاری پا تأکید داشتند، درحالیکه آزمونهای MAT و چابکی
505 مستلزم اجرای توالیهای حرکتی از پیش تعیینشده همراه با تغییر جهت بودند (
43,
44). بنابراین، بهبود بیشتر پس از تمرینات نردبان چابکی با احتمال انتقال اثر اختصاصی تمرین به تکالیف حرکتی مورد ارزیابی سازگار است؛ هرچند شباهت بیومکانیکی بین تمرینات و آزمونها در این مطالعه بهطور مستقیم اندازهگیری نشد.
مطالعات پیشین تأثیر تمرینات مبتنی بر پلایومتریک را بر عملکرد تغییر جهت (COD) در بازیکنان بدمینتون بررسی کردهاند. گوئو و شو (
46) عملکرد تغییر جهت را پس از یک برنامه هشتهفتهای ترکیبی تمرینات تعادلی و پلایومتریک در بازیکنان جوان بدمینتون ارزیابی کردند. یافتههای آنها نشان داد که گروه تمرینات ترکیبی در مقایسه با گروه تمرینات پلایومتریک بهتنهایی، بهبود بیشتری در آزمون T اصلاحشده و آزمون ششضلعی داشت. به همین ترتیب، گوئو و همکاران (
49) تأثیر شش هفته تمرینات ترکیبی تعادلی و پلایومتریک را در مقایسه با تمرینات پلایومتریک بهتنهایی در بازیکنان نخبه بدمینتون بررسی کردند. هر دو گروه بهبود عملکرد تغییر جهت را نشان دادند؛ بااینحال، گروه تمرینات ترکیبی در آزمون
505 بهبود بیشتری داشت، درحالیکه در آزمون SEMO تفاوت معناداری بین گروهها مشاهده نشد. در مجموع، این مطالعات نشان میدهند که روشهای تمرینی مبتنی بر پلایومتریک میتوانند عملکرد تغییر جهت را در بازیکنان بدمینتون بهبود دهند؛ هرچند میزان بهبود ممکن است بر اساس ترکیب تمرینات و روش ارزیابی متفاوت باشد.
بهطور کلی، تمرینات پلایومتریک شامل انقباضات سریع برونگرا و درونگرای عضلانی از طریق چرخه کشش–کوتاهشدن هستند که میتوانند از عملکرد انفجاری و تولید سریع نیرو حمایت کنند (
28,
29,
31,
50). دانشجو و رئیسی (
51) نیز تغییراتی در عملکرد انفجاری و شاخصهای مرتبط با چابکی پس از یک برنامه هشتهفتهای تمرینات پلایومتریک در ورزشکاران نخبه پارکور گزارش کردند که شواهد تکمیلی از جمعیت ورزشی دیگری فراهم میکند. این سازگاریها ممکن است در شتابگیری، تولید نیروی پیشبرنده و تولید نیرو هنگام تغییر جهت نقش داشته باشند. بهبود مشاهدهشده در گروه تمرینات پلایومتریک پژوهش حاضر نیز با نقش احتمالی این تمرینات در بهبود عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده سازگار است.
نیازهای مکانیکی آزمونهای تغییر جهت ممکن است تاحدی به تبیین بهبود نسبتاً کمتر مشاهدهشده پس از تمرینات پلایومتریک کمک کنند. هر دو آزمون اصلاحشده چابکی T و چابکی
505 شامل شتابگیری، کاهش سرعت و انتقال بین جهتهای حرکتی هستند؛ با این تفاوت که آزمون
505 علاوه بر این موارد، مستلزم چرخش
180 درجه نیز هست. بنابراین، اجرای موفق این آزمونها نهتنها به تولید سریع نیرو، بلکه به توانایی کنترل تکانه افقی هنگام ترمزگیری و تولید نیرو در جهت جدید حرکت وابسته است. اگرچه تمرینات پلایومتریک از طریق انقباضات سریع برونگرا و درونگرا و چرخه کشش–کوتاهشدن موجب توسعه توان انفجاری اندام تحتانی میشوند (
28,
29,
31)، این سازگاریها ممکن است به یک اندازه به تمام تکالیف تغییر جهت منتقل نشوند. چنین انتقالی تحت تأثیر میزان تطابق تمرینات با نیازهای مکانیکی فعالیت هدف قرار دارد (
40،
41).
در پژوهش حاضر، برنامه پلایومتریک شامل پرش اسکوات، پرش اسکوات قیچی، پرش جانبی اسکیتباز، پرش جانبی از روی مانع مخروطی و پرش تکپا بود. اگرچه تمرینات جانبی و تکپا شامل حرکات چندجهته و نیازهای مکانیکی فرود بودند، این برنامه بهصورت نظاممند بر کاهش سرعت افقی، ترمزگیری تکپا و تغییر جهت متعاقب آن تأکید نداشت. علاوه بر این، جذب نیروی برونگرا هنگام فرود لزوماً بازتولیدکننده نیازهای ترمزگیری و تغییر جهت بردار نیرو در حرکات سریع تغییر جهت نیست. در مقابل، تمرینات نردبان چابکی فرصتهای مکرری برای تمرین گامبرداری متوالی و تنظیم محل قرارگیری پا فراهم میکردند که ممکن است تطابق حرکتی بیشتری با تکالیف تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده مورد ارزیابی در این مطالعه داشته باشند. این تفاوت در نیازهای اختصاصی تمرینات ممکن است تاحدی به تبیین بهبود کمتر پس از تمرینات پلایومتریک کمک کند. بااینحال، این تفسیر همچنان فرضی است؛ زیرا نیروهای ترمزگیری، نیروهای عکسالعمل زمین و سینماتیک اندام تحتانی بهطور مستقیم اندازهگیری نشدند.
در تفسیر یافتههای پژوهش باید چند محدودیت در نظر گرفته شود. نخست، اگرچه مدت مداخله، تعداد جلسات و برنامه زمانی تقریبی جلسات در هر دو گروه یکسان بود، حجم تمرین اختصاصی و نیازهای مکانیکی تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک بهطور مستقیم همسانسازی نشدند. تمرینات نردبان چابکی شامل تماسهای مکرر پا با زمین در جریان گامبرداری بودند، درحالیکه تمرینات پلایومتریک شامل حرکات انفجاری پرش و جهش و فرودهای مرتبط با آنها بودند. اگرچه شدت مداخله با استفاده از مقیاس صفر تا 10 درک فشار تمرین در جلسات نظارتشده پایش شد، بار کاری مکانیکی اختصاصی تمرینات و بار تمرینی خارجی بهصورت کمی همسانسازی نشدند. بنابراین، تفاوتهای مشاهدهشده بین گروهها ممکن است هم بازتاب ویژگی اختصاصی حرکات تمرینی و هم ناشی از تفاوت در حجم تمرین و بارگذاری مکانیکی باشند. میزان تمرینات معمول بدمینتون در هر دو گروه در حدود دو ساعت در روز و پنج روز در هفته حفظ شد. بااینحال، مقادیر RPE و سایر شاخصهای فیزیولوژیکی در طول تمرینات معمول بدمینتون ثبت نشدند. در نتیجه، نمیتوان تأثیر احتمالی تفاوتهای بار تمرینی تجمعی و خستگی ناشی از تمرینات معمول را بر عملکرد بهطور کامل رد کرد. افزون بر این، نبود گروه کنترل با تمرینات معمول بهتنهایی، امکان تفکیک تأثیر مداخلات آزمایشی از تمرینات مستمر بدمینتون، مواجهه مکرر با آزمونها، آشنایی با آزمون، اثرات یادگیری و تغییرپذیری طبیعی عملکرد را محدود میکند. استفاده از کرنومتر دستی برای ثبت زمان اجرای آزمونها یکی دیگر از محدودیتهای روششناختی پژوهش بود. اگرچه زمانها با دقت نمایشی 0/01 ثانیه ثبت شدند، این دقت نمایشی نمیتواند خطاهای احتمالی ناشی از شروع و توقف دستی زمانسنجی را حذف کند. استفاده از سامانههای زمانسنجی الکترونیکی میتواند روش عینیتری برای ثبت عملکرد فراهم کند. سایر محدودیتهای روششناختی شامل نمونهگیری در دسترس از یک آکادمی بدمینتون بود که ممکن است تعمیمپذیری یافتهها را به جمعیتهایی فراتر از بازیکنان سطح زیرنخبه 18 تا 30 سال محدود کند. اگرچه تخصیص شرکتکنندگان بهصورت مستقل و با استفاده از روش قرعهکشی همراه با پنهانسازی تخصیص انجام شد، از توالی تصادفیسازی تولیدشده با رایانه استفاده نشد. همچنین، پژوهش پیش از آغاز اجرا در یک سامانه عمومی ثبت کارآزمایی بالینی ثبت نشده بود. دوره مداخله ششهفتهای نیز فاقد ارزیابی پیگیری بود؛ بنابراین، میزان ماندگاری بهبودها پس از توقف تمرینات مشخص نیست. افزون بر این، حجم نمونه در ابتدا بر اساس آزمون t مستقل محاسبه شده بود و پس از انتخاب مدل تحلیل کوواریانس با کنترل مقادیر پایه، دوباره محاسبه نشد. بنابراین، ممکن است توان آماری پژوهش برای شناسایی تفاوتهای بینگروهی بر اساس رویکرد تحلیلی نهایی بهینه نبوده باشد.پیشنهاد میشود مطالعات آینده تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک را با استفاده از بارهای تمرینی کمّیسازیشده و تا حد امکان قابلمقایسه بررسی کنند. ثبت RPE جلسه در هر دو بخش مداخله و تمرینات معمول بدمینتون، همراه با مدت واقعی جلسات و تعداد تکرارها و تماسهای اختصاصی هر تمرین، میتواند به توصیف دقیقتر بارهای تمرینی درونی و خارجی کمک کند. ارزیابیهای مبتنی بر ابزارهای اندازهگیری میتوانند تکانه ترمزگیری، نیروهای عکسالعمل زمین، جهتگیری بردار نیرو و سینماتیک حرکت را در تکالیف تغییر جهت بررسی کنند. استفاده از آزمونهای چابکی واکنشی، تکالیف حرکتی اختصاصی زمین بدمینتون، سامانههای زمانسنجی الکترونیکی و گروه کنترل با تمرینات معمول میتواند به تعیین میزان انتقال بهبودها به سایر شاخصهای عملکردی کمک کند. همچنین، پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده حجم نمونه را متناسب با تحلیل آماری برنامهریزیشده محاسبه کنند، دورههای پیگیری طولانیتری داشته باشند و شرکتکنندگان را از چندین محیط تمرینی جذب کنند تا ماندگاری و تعمیمپذیری یافتهها با دقت بیشتری بررسی شود.
نتیجهگیری نهایی
پس از شش هفته تمرین، سرعت تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده که با استفاده از آزمون اصلاحشده چابکی T و آزمون چابکی 505 ارزیابی شد، در هر دو گروه تمرینات نردبان چابکی و پلایومتریک بهبود یافت که این بهبود با کاهش زمان اجرای آزمونها همراه بود. میزان کاهش زمان اجرا در هر دو آزمون، از نظر عددی در گروه تمرینات نردبان چابکی بیشتر بود. بااینحال، یافتههای بینگروهی باید با توجه به خطای احتمالی اندازهگیری ناشی از زمانسنجی دستی و تفاوت در بارهای تمرینی اختصاصی دو مداخله، با احتیاط تفسیر شوند. هر دو روش تمرینی ممکن است به بهبود عملکرد تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده در بازیکنان بدمینتون سطح زیرنخبه کمک کنند. پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده رویکردی ترکیبی شامل تمرینات گامبرداری مبتنی بر نردبان چابکی و تمرینات پلایومتریک را بررسی کنند تا مشخص شود آیا اثرات مکمل این دو روش تمرینی میتوانند عملکرد تغییر جهت را در بازیکنان بدمینتون بیشازپیش بهبود بخشند. یافتههای پژوهش حاضر صرفاً به تکالیف تغییر جهت از پیش برنامهریزیشده مورد ارزیابی محدود هستند و نباید به چابکی واکنشی یا چابکی اختصاصی بدمینتون در جریان مسابقه تعمیم داده شوند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این پژوهش به تأیید هیئت بررسی علمی دانشکده فیزیوتراپی ساویتا با شماره تأیید 005/10/2025/ISRB/UGSR/SCPT رسیده است. پیش از آغاز شرکت در پژوهش، رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان دریافت شد.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه حمایت مالی اختصاصی از سوی سازمانهای تأمینکننده بودجه در بخشهای دولتی، تجاری یا غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
آنوشیلا آر. اِن: مفهومپردازی، روششناسی، تحلیل رسمی دادهها و نگارش پیشنویس اولیه مقاله.
دانوسیا اس: روششناسی، نگارش پیشنویس اولیه، بازبینی و ویرایش مقاله.
سوریا اِن: مفهومپردازی، بازبینی و ویرایش مقاله.
پریادارشینی کومار: اجرای پژوهش و گردآوری دادهها، بازبینی و ویرایش مقاله.
وانیتا جایاراج: مدیریت پروژه و روششناسی.
پراتاپ سوگانتیرابابو: نظارت علمی و تحلیل رسمی دادهها.
تمام نویسندگان نسخه نهایی مقاله را مطالعه و تأیید کردهاند.
تعارض
نویسندگان اعلام میکنند که در ارتباط با انتشار این مقاله هیچگونه تعارض منافعی وجود ندارد.