دوره 12، شماره 3 - ( 9-1405 )
جلد 12 شماره 3 صفحات 414-394 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Amiri-khorasani M T, Mohammadi pour F, Shokrollahi A, Amiri khorasani A. Acute Effects of Post-Activation Performance Enhancement-Based Warm-Up Protocols on Knee Joint Kinematics and Countermovement Jump Performance in Male Physical Education Students. J Sport Biomech 2026; 12 (3) :394-414
URL: http://biomechanics.iauh.ac.ir/article-1-473-fa.html
URL: http://biomechanics.iauh.ac.ir/article-1-473-fa.html
امیری خراسانی محمد تقی، محمدی پور فریبرز، شکرالهی احمد، امیری خراسانی علی. اثرات حاد پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی (PAPE) بر کینماتیک مفصل زانو و عملکرد پرش عمودی کانترموومنت در دانشجویان مرد تربیت بدنی. مجله بیومکانیک ورزشی. 1405; 12 (3) :394-414
1- گروه بیومکانیک ورزشی، پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی، تهران، ایران.
2- گروه بیومکانیک ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2- گروه بیومکانیک ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
واژههای کلیدی: تقویت عملکرد پسفعالسازی، قدرت عضلانی، بیومکانیک، تمرین مقاومتی، پرش عمودی کانترموومنت
متن کامل [PDF 1915 kb]
(209 دریافت)
| چکیده (HTML) (631 مشاهده)
سپاسگزاری
نویسندگان از تمامی شرکتکنندگان که با همکاری ارزشمند خود در اجرای این پژوهش مشارکت داشتند، صمیمانه قدردانی میکنند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
تمامی مراحل اجرای این پژوهش مطابق با اصول اخلاقی حاکم بر پژوهشهای انجامشده بر روی انسان انجام شد. پیش از جمعآوری دادهها، رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان اخذ گردید.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه حمایت مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی یا مؤسسات غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومپردازی، روششناسی، نظارت بر اجرای پژوهش، بازبینی و ویرایش مقاله: تمامی نویسندگان. تهیه نسخه اولیه مقاله و مدیریت منابع: احمد شکرالهی و علی امیری خراسانی.
تعارض
نویسندگان اعلام میکنند که در ارتباط با این پژوهش هیچگونه تعارض منافعی ندارند.
متن کامل: (157 مشاهده)
مقدمه
توان انفجاری اندام تحتانی یکی از مؤلفههای اساسی عملکرد در بسیاری از رشتههای ورزشی است و نقش مستقیمی در اجرای پرش، فرود، شتابگیری، تغییر مسیر و سایر فعالیتهای با شدت بالا دارد. در ورزشهای تیمی و انفرادی، توانایی تولید سریع نیرو ارتباط نزدیکی با عملکرد موفق ورزشی دارد. ازاینرو، پژوهشگران علوم ورزشی و متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی همواره در جستوجوی راهبردهای حاد و مزمن برای ارتقای آمادگی عصبیـعضلانی و افزایش توان تولید نیرو هستند (2، 1).
پرش عمودی با حرکت معکوس یکی از پرکاربردترین آزمونها برای ارزیابی توان انفجاری و عملکرد چرخه کشش–کوتاهشدن عضله است. این آزمون بهسادگی اجرا میشود، از پایایی عملی مطلوبی برخوردار است و ارتباط نزدیکی با عملکرد در فعالیتهایی دارد که نیازمند تولید سریع نیرو توسط اندام تحتانی هستند. در اجرای این آزمون، ورزشکار ابتدا در فاز برونگرا مفاصل اندام تحتانی را خم کرده و سپس بلافاصله در فاز درونگرا آنها را باز میکند تا پرشی عمودی انجام دهد. بنابراین، اجرای مؤثر این آزمون به هماهنگی بینمفصلی، ظرفیت تولید نیرو و استفاده کارآمد از انرژی الاستیک ذخیرهشده در واحد عضله–تاندون وابسته است (4، 3). از دیدگاه بیومکانیکی، عملکرد پرش تنها با ارتفاع نهایی پرش تعریف نمیشود، بلکه بازتابی از تعامل هماهنگ گشتاور مفاصل اندام تحتانی، نرخ توسعه نیرو، زمان اعمال نیرو و الگوهای حرکتی مفاصل در فازهای برونگرا و درونگرا است. مطالعات پیشین ارتباط معناداری میان ارتفاع پرش و گشتاورهای خمکننده و بازکننده مفاصل ران و زانو در مردان جوان گزارش کردهاند که نشان میدهد قدرت این دو مفصل میتواند یکی از عوامل تعیینکننده موفقیت در تکالیف پرشی باشد. همچنین، در مهارتهای پرشی پیچیدهتر، متغیرهایی مانند ارتفاع پرش، سرعت عمودی، زمان پرواز و سرعت زاویهای مفاصل ران و زانو بهعنوان شاخصهای مهم بیومکانیکی در نظر گرفته شدهاند. بنابراین، بررسی همزمان شاخصهای عملکردی و کینماتیکی میتواند درک جامعتری از نحوه تأثیر راهبردهای آمادهسازی عصبیـعضلانی بر عملکرد پرش فراهم کند (6، 5).
مفصل زانو یکی از مهمترین مفاصل عملکردی اندام تحتانی است و نقش قابلتوجهی در تحمل بار، حفظ پایداری، تعادل و اجرای حرکت دارد. در پرش عمودی با حرکت معکوس، مفصل زانو در جذب نیرو هنگام فرود، انتقال نیرو در مرحله رانش و ذخیره انرژی الاستیک در فاز برونگرا مشارکت میکند. تغییرات در زاویهها و سرعتهای زاویهای مفصل زانو میتواند بر عملکرد پرش، توزیع بارهای مکانیکی و خطر بروز آسیبهای ورزشی تأثیر بگذارد. کاهش خمشدگی زانو هنگام فرود با افزایش نیروهای برشی و افزایش خطر آسیب رباط صلیبی قدامی همراه گزارش شده است (7-9). ازاینرو، بررسی پاسخ کینماتیکی مفصل زانو به مداخلات گرمکردن از اهمیت ویژهای برخوردار است. اهمیت کینماتیک مفصل زانو در تکالیف پرش–فرود زمانی آشکارتر میشود که کاهش خمشدگی زانو و افزایش والگوس یا دورشدگی زانو بهعنوان الگوهای حرکتی در نظر گرفته شوند که میتوانند مکانیک فرود را به سمت افزایش خطر آسیب تغییر دهند. مطالعات مربوط به پرش و فرود نشان دادهاند که تغییرات در خمشدگی و والگوس زانو، بهویژه در اندام غالب، ممکن است بیانگر افزایش بار مکانیکی وارد بر مفصل و احتمال بیشتر آسیب رباط صلیبی قدامی باشند. همچنین پژوهشهای انجامشده درباره پرش عمودی با حرکت معکوس و تکالیف پرش–فرود نشان دادهاند که متغیرهای کینماتیکی اندام تحتانی، بهویژه دامنه حرکتی زانو در فازهای برونگرا و درونگرا، بیشینه خمشدگی زانو و وضعیت آن در لحظه فرود، نسبت به شرایط تمرینی، خستگی و مداخلات اصلاحی حساس هستند. بنابراین، ارزیابی اثر پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بر میزان خمشدگی و سرعت زاویهای زانو، نهتنها برای تبیین تغییرات عملکرد پرش، بلکه برای ارزیابی کیفیت حرکت و ایمنی فرود نیز ارزشمند است (12-10). یکی از راهبردهایی که در سالهای اخیر برای بهبود عملکردهای انفجاری مورد توجه فراوان قرار گرفته، تقویت عملکرد پسفعالسازی است. اگرچه در گذشته اصطلاح «پسفعالسازی» بیشتر برای توصیف این پدیده به کار میرفت، امروزه اصطلاح «تقویت عملکرد پسفعالسازی» برای بیان بهبود عملکرد ارادی ورزشکاران پس از انجام انقباضات آمادهساز ترجیح داده میشود. تقویت عملکرد پسفعالسازی به افزایش حاد عملکرد عضلانی پس از یک انقباض ارادی اولیه اشاره دارد. مکانیسمهای پیشنهادی آن شامل فسفریلاسیون زنجیرههای سبک تنظیمی میوزین، افزایش تحریکپذیری نورونهای حرکتی آلفا، افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و بهبود هماهنگی عصبیـعضلانی است (15-13).
اگرچه مداخلات تمرینی بلندمدت معمولاً برای بهبود عملکرد پرش مورد استفاده قرار میگیرند، راهبردهای آمادهسازی حاد نیز میتوانند در مرحله گرمکردن بهطور موقت توان اندام تحتانی را افزایش دهند. این بهبودهای کوتاهمدت عمدتاً به مکانیسمهای مرتبط با تقویت عملکرد پسفعالسازی و تسهیل عملکرد عصبیـعضلانی نسبت داده میشوند (16). تمرینات مقاومتی سنگین، بهویژه فعالیتهای آمادهسازی مبتنی بر اسکوات، از رایجترین روشهای ایجاد این پاسخ هستند و در برخی مطالعات موجب بهبود پرش عمودی و عملکردهای انفجاری شدهاند (17، 18). همچنین، پروتکلهای ترکیبی که از وزنههای آزاد همراه با کشهای الاستیک استفاده میکنند، میتوانند از طریق ایجاد مقاومت متغیر، محرک تمرینی مؤثرتری فراهم کنند؛ زیرا با افزایش مزیت مکانیکی در طول دامنه حرکت، مقاومت خارجی نیز بهتدریج افزایش مییابد (19). با وجود این مبانی نظری، نتایج مطالعات درباره اثرات تقویت عملکرد پسفعالسازی بر عملکرد پرش و متغیرهای بیومکانیکی همچنان متناقض است. برخی پژوهشها بهبودهای معناداری در ارتفاع پرش و توان انفجاری گزارش کردهاند، در حالی که برخی دیگر تغییر اندک یا حتی عدم تغییر را مشاهده کردهاند (20، 21). علاوه بر این، بیشتر مطالعات پیشین بر پیامدهای عملکردی مانند ارتفاع پرش یا توان تمرکز داشتهاند و توجه کمتری به کینماتیک مفصل زانو پس از مداخلات مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی شده است. همچنین، مقایسه مستقیم بین گرمکردن مقاومتی سنتی و پروتکلهای گرمکردن ترکیبی مبتنی بر وزنه آزاد و کش الاستیک، بهویژه در میان دانشجویان تربیتبدنی ایران، همچنان محدود است. از دیدگاه کاربردی، شناخت نحوه تأثیر پروتکلهای مختلف تقویت عملکرد پسفعالسازی بر کینماتیک مفصل زانو میتواند به مربیان، متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی و پژوهشگران بیومکانیک در طراحی برنامههای گرمکردنی کمک کند که ضمن ارتقای عملکرد، کیفیت حرکت را نیز حفظ کنند. اگر یک راهبرد گرمکردن بتواند علاوه بر بهبود عملکردهای انفجاری، مکانیک ایمنتری را هنگام فرود فراهم آورد، میتواند پیش از جلسات تمرینی و مسابقات کاربرد قابل توجهی داشته باشد. ازاینرو، هدف مطالعه حاضر مقایسه اثرات حاد دو پروتکل گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی، شامل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی مبتنی بر وزنه آزاد و کش الاستیک، بر کینماتیک مفصل زانو و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس در دانشجویان مرد تربیتبدنی بود. فرضیه پژوهش این بود که هر دو پروتکل نسبت به گرمکردن عمومی موجب بهبود شاخصهای عملکردی و کینماتیکی خواهند شد و پروتکل ترکیبی بیشترین میزان بهبود را ایجاد خواهد کرد.
روش شناسی
شرکتکنندگان
پژوهش حاضر با استفاده از طرح نیمهتجربی متقاطع با اندازهگیریهای مکرر انجام شد. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان مرد رشته تربیتبدنی دانشگاه شهید باهنر کرمان تشکیل دادند. تعداد 20 نفر (سن: 2±21 سال، قد: 5±176 سانتیمتر، وزن: 5±70 کیلوگرم و سابقه ورزشی: 2/2±8 سال) به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. حجم نمونه با استفاده از نرمافزار G*Power و بر اساس اندازه اثر گزارششده در مطالعات مشابه، با توان آماری 80 درصد و سطح معنیداری 05/0 برآورد شد. معیارهای ورود به مطالعه شامل مرد بودن، اشتغال به تحصیل در رشته تربیتبدنی، حداقل سه سال سابقه فعالیت ورزشی منظم، نداشتن آسیب اندام تحتانی در شش ماه گذشته، نداشتن سابقه جراحی ارتوپدی و عدم انجام تمرینات مقاومتی سنگین طی شش ماه گذشته بود. معیارهای خروج نیز شامل عدم حضور در تمامی جلسات آزمون یا اجرای نادرست پروتکلهای تعیینشده بود. پیش از آغاز آزمونها، اهداف، مراحل اجرای پژوهش، شرایط آزمون، خطرات احتمالی و الزامات شرکت در مطالعه بهطور کامل برای شرکتکنندگان توضیح داده شد و از تمامی آنان رضایتنامه آگاهانه کتبی اخذ گردید. تمامی جلسات آزمون بین ساعت 9 صبح تا 2 بعدازظهر برگزار شد تا اثر تغییرات شبانهروزی بر نتایج به حداقل برسد.
پروتکلهای تمرینی
هر شرکتکننده سه وضعیت گرمکردن شامل گرمکردن عمومی، گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی را در سه جلسه مجزا و غیرمتوالی انجام داد. ترتیب اجرای شرایط برای شرکتکنندگان بهصورت متعادلسازیشده تعیین شد تا اثرات ترتیب اجرا و یادگیری کاهش یابد (جدول 1). مطابق پروتکل ارائهشده توسط رضاییلری و همکاران (1)، هر جلسه شامل 5 دقیقه دویدن آرام، 3 دقیقه حرکات کششی پویا و سپس اجرای پروتکل گرمکردن اختصاصی بود. پس از پایان پروتکل گرمکردن اختصاصی، شرکتکنندگان به مدت 2 دقیقه استراحت کردند و سپس آزمون پرش عمودی با حرکت معکوس را انجام دادند. یک هفته پیش از جمعآوری دادهها، حداکثر قدرت یک تکرار بیشینه در حرکت اسکوات با استفاده از روش آزمون و خطا و طی 4 تا 6 تلاش برای هر شرکتکننده تعیین شد. این مقدار برای تعیین شدت تمرین در پروتکلهای گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی مورد استفاده قرار گرفت.
توان انفجاری اندام تحتانی یکی از مؤلفههای اساسی عملکرد در بسیاری از رشتههای ورزشی است و نقش مستقیمی در اجرای پرش، فرود، شتابگیری، تغییر مسیر و سایر فعالیتهای با شدت بالا دارد. در ورزشهای تیمی و انفرادی، توانایی تولید سریع نیرو ارتباط نزدیکی با عملکرد موفق ورزشی دارد. ازاینرو، پژوهشگران علوم ورزشی و متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی همواره در جستوجوی راهبردهای حاد و مزمن برای ارتقای آمادگی عصبیـعضلانی و افزایش توان تولید نیرو هستند (2، 1).
پرش عمودی با حرکت معکوس یکی از پرکاربردترین آزمونها برای ارزیابی توان انفجاری و عملکرد چرخه کشش–کوتاهشدن عضله است. این آزمون بهسادگی اجرا میشود، از پایایی عملی مطلوبی برخوردار است و ارتباط نزدیکی با عملکرد در فعالیتهایی دارد که نیازمند تولید سریع نیرو توسط اندام تحتانی هستند. در اجرای این آزمون، ورزشکار ابتدا در فاز برونگرا مفاصل اندام تحتانی را خم کرده و سپس بلافاصله در فاز درونگرا آنها را باز میکند تا پرشی عمودی انجام دهد. بنابراین، اجرای مؤثر این آزمون به هماهنگی بینمفصلی، ظرفیت تولید نیرو و استفاده کارآمد از انرژی الاستیک ذخیرهشده در واحد عضله–تاندون وابسته است (4، 3). از دیدگاه بیومکانیکی، عملکرد پرش تنها با ارتفاع نهایی پرش تعریف نمیشود، بلکه بازتابی از تعامل هماهنگ گشتاور مفاصل اندام تحتانی، نرخ توسعه نیرو، زمان اعمال نیرو و الگوهای حرکتی مفاصل در فازهای برونگرا و درونگرا است. مطالعات پیشین ارتباط معناداری میان ارتفاع پرش و گشتاورهای خمکننده و بازکننده مفاصل ران و زانو در مردان جوان گزارش کردهاند که نشان میدهد قدرت این دو مفصل میتواند یکی از عوامل تعیینکننده موفقیت در تکالیف پرشی باشد. همچنین، در مهارتهای پرشی پیچیدهتر، متغیرهایی مانند ارتفاع پرش، سرعت عمودی، زمان پرواز و سرعت زاویهای مفاصل ران و زانو بهعنوان شاخصهای مهم بیومکانیکی در نظر گرفته شدهاند. بنابراین، بررسی همزمان شاخصهای عملکردی و کینماتیکی میتواند درک جامعتری از نحوه تأثیر راهبردهای آمادهسازی عصبیـعضلانی بر عملکرد پرش فراهم کند (6، 5).
مفصل زانو یکی از مهمترین مفاصل عملکردی اندام تحتانی است و نقش قابلتوجهی در تحمل بار، حفظ پایداری، تعادل و اجرای حرکت دارد. در پرش عمودی با حرکت معکوس، مفصل زانو در جذب نیرو هنگام فرود، انتقال نیرو در مرحله رانش و ذخیره انرژی الاستیک در فاز برونگرا مشارکت میکند. تغییرات در زاویهها و سرعتهای زاویهای مفصل زانو میتواند بر عملکرد پرش، توزیع بارهای مکانیکی و خطر بروز آسیبهای ورزشی تأثیر بگذارد. کاهش خمشدگی زانو هنگام فرود با افزایش نیروهای برشی و افزایش خطر آسیب رباط صلیبی قدامی همراه گزارش شده است (7-9). ازاینرو، بررسی پاسخ کینماتیکی مفصل زانو به مداخلات گرمکردن از اهمیت ویژهای برخوردار است. اهمیت کینماتیک مفصل زانو در تکالیف پرش–فرود زمانی آشکارتر میشود که کاهش خمشدگی زانو و افزایش والگوس یا دورشدگی زانو بهعنوان الگوهای حرکتی در نظر گرفته شوند که میتوانند مکانیک فرود را به سمت افزایش خطر آسیب تغییر دهند. مطالعات مربوط به پرش و فرود نشان دادهاند که تغییرات در خمشدگی و والگوس زانو، بهویژه در اندام غالب، ممکن است بیانگر افزایش بار مکانیکی وارد بر مفصل و احتمال بیشتر آسیب رباط صلیبی قدامی باشند. همچنین پژوهشهای انجامشده درباره پرش عمودی با حرکت معکوس و تکالیف پرش–فرود نشان دادهاند که متغیرهای کینماتیکی اندام تحتانی، بهویژه دامنه حرکتی زانو در فازهای برونگرا و درونگرا، بیشینه خمشدگی زانو و وضعیت آن در لحظه فرود، نسبت به شرایط تمرینی، خستگی و مداخلات اصلاحی حساس هستند. بنابراین، ارزیابی اثر پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بر میزان خمشدگی و سرعت زاویهای زانو، نهتنها برای تبیین تغییرات عملکرد پرش، بلکه برای ارزیابی کیفیت حرکت و ایمنی فرود نیز ارزشمند است (12-10). یکی از راهبردهایی که در سالهای اخیر برای بهبود عملکردهای انفجاری مورد توجه فراوان قرار گرفته، تقویت عملکرد پسفعالسازی است. اگرچه در گذشته اصطلاح «پسفعالسازی» بیشتر برای توصیف این پدیده به کار میرفت، امروزه اصطلاح «تقویت عملکرد پسفعالسازی» برای بیان بهبود عملکرد ارادی ورزشکاران پس از انجام انقباضات آمادهساز ترجیح داده میشود. تقویت عملکرد پسفعالسازی به افزایش حاد عملکرد عضلانی پس از یک انقباض ارادی اولیه اشاره دارد. مکانیسمهای پیشنهادی آن شامل فسفریلاسیون زنجیرههای سبک تنظیمی میوزین، افزایش تحریکپذیری نورونهای حرکتی آلفا، افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و بهبود هماهنگی عصبیـعضلانی است (15-13).
اگرچه مداخلات تمرینی بلندمدت معمولاً برای بهبود عملکرد پرش مورد استفاده قرار میگیرند، راهبردهای آمادهسازی حاد نیز میتوانند در مرحله گرمکردن بهطور موقت توان اندام تحتانی را افزایش دهند. این بهبودهای کوتاهمدت عمدتاً به مکانیسمهای مرتبط با تقویت عملکرد پسفعالسازی و تسهیل عملکرد عصبیـعضلانی نسبت داده میشوند (16). تمرینات مقاومتی سنگین، بهویژه فعالیتهای آمادهسازی مبتنی بر اسکوات، از رایجترین روشهای ایجاد این پاسخ هستند و در برخی مطالعات موجب بهبود پرش عمودی و عملکردهای انفجاری شدهاند (17، 18). همچنین، پروتکلهای ترکیبی که از وزنههای آزاد همراه با کشهای الاستیک استفاده میکنند، میتوانند از طریق ایجاد مقاومت متغیر، محرک تمرینی مؤثرتری فراهم کنند؛ زیرا با افزایش مزیت مکانیکی در طول دامنه حرکت، مقاومت خارجی نیز بهتدریج افزایش مییابد (19). با وجود این مبانی نظری، نتایج مطالعات درباره اثرات تقویت عملکرد پسفعالسازی بر عملکرد پرش و متغیرهای بیومکانیکی همچنان متناقض است. برخی پژوهشها بهبودهای معناداری در ارتفاع پرش و توان انفجاری گزارش کردهاند، در حالی که برخی دیگر تغییر اندک یا حتی عدم تغییر را مشاهده کردهاند (20، 21). علاوه بر این، بیشتر مطالعات پیشین بر پیامدهای عملکردی مانند ارتفاع پرش یا توان تمرکز داشتهاند و توجه کمتری به کینماتیک مفصل زانو پس از مداخلات مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی شده است. همچنین، مقایسه مستقیم بین گرمکردن مقاومتی سنتی و پروتکلهای گرمکردن ترکیبی مبتنی بر وزنه آزاد و کش الاستیک، بهویژه در میان دانشجویان تربیتبدنی ایران، همچنان محدود است. از دیدگاه کاربردی، شناخت نحوه تأثیر پروتکلهای مختلف تقویت عملکرد پسفعالسازی بر کینماتیک مفصل زانو میتواند به مربیان، متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی و پژوهشگران بیومکانیک در طراحی برنامههای گرمکردنی کمک کند که ضمن ارتقای عملکرد، کیفیت حرکت را نیز حفظ کنند. اگر یک راهبرد گرمکردن بتواند علاوه بر بهبود عملکردهای انفجاری، مکانیک ایمنتری را هنگام فرود فراهم آورد، میتواند پیش از جلسات تمرینی و مسابقات کاربرد قابل توجهی داشته باشد. ازاینرو، هدف مطالعه حاضر مقایسه اثرات حاد دو پروتکل گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی، شامل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی مبتنی بر وزنه آزاد و کش الاستیک، بر کینماتیک مفصل زانو و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس در دانشجویان مرد تربیتبدنی بود. فرضیه پژوهش این بود که هر دو پروتکل نسبت به گرمکردن عمومی موجب بهبود شاخصهای عملکردی و کینماتیکی خواهند شد و پروتکل ترکیبی بیشترین میزان بهبود را ایجاد خواهد کرد.
روش شناسی
شرکتکنندگان
پژوهش حاضر با استفاده از طرح نیمهتجربی متقاطع با اندازهگیریهای مکرر انجام شد. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان مرد رشته تربیتبدنی دانشگاه شهید باهنر کرمان تشکیل دادند. تعداد 20 نفر (سن: 2±21 سال، قد: 5±176 سانتیمتر، وزن: 5±70 کیلوگرم و سابقه ورزشی: 2/2±8 سال) به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. حجم نمونه با استفاده از نرمافزار G*Power و بر اساس اندازه اثر گزارششده در مطالعات مشابه، با توان آماری 80 درصد و سطح معنیداری 05/0 برآورد شد. معیارهای ورود به مطالعه شامل مرد بودن، اشتغال به تحصیل در رشته تربیتبدنی، حداقل سه سال سابقه فعالیت ورزشی منظم، نداشتن آسیب اندام تحتانی در شش ماه گذشته، نداشتن سابقه جراحی ارتوپدی و عدم انجام تمرینات مقاومتی سنگین طی شش ماه گذشته بود. معیارهای خروج نیز شامل عدم حضور در تمامی جلسات آزمون یا اجرای نادرست پروتکلهای تعیینشده بود. پیش از آغاز آزمونها، اهداف، مراحل اجرای پژوهش، شرایط آزمون، خطرات احتمالی و الزامات شرکت در مطالعه بهطور کامل برای شرکتکنندگان توضیح داده شد و از تمامی آنان رضایتنامه آگاهانه کتبی اخذ گردید. تمامی جلسات آزمون بین ساعت 9 صبح تا 2 بعدازظهر برگزار شد تا اثر تغییرات شبانهروزی بر نتایج به حداقل برسد.
پروتکلهای تمرینی
هر شرکتکننده سه وضعیت گرمکردن شامل گرمکردن عمومی، گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی را در سه جلسه مجزا و غیرمتوالی انجام داد. ترتیب اجرای شرایط برای شرکتکنندگان بهصورت متعادلسازیشده تعیین شد تا اثرات ترتیب اجرا و یادگیری کاهش یابد (جدول 1). مطابق پروتکل ارائهشده توسط رضاییلری و همکاران (1)، هر جلسه شامل 5 دقیقه دویدن آرام، 3 دقیقه حرکات کششی پویا و سپس اجرای پروتکل گرمکردن اختصاصی بود. پس از پایان پروتکل گرمکردن اختصاصی، شرکتکنندگان به مدت 2 دقیقه استراحت کردند و سپس آزمون پرش عمودی با حرکت معکوس را انجام دادند. یک هفته پیش از جمعآوری دادهها، حداکثر قدرت یک تکرار بیشینه در حرکت اسکوات با استفاده از روش آزمون و خطا و طی 4 تا 6 تلاش برای هر شرکتکننده تعیین شد. این مقدار برای تعیین شدت تمرین در پروتکلهای گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی مورد استفاده قرار گرفت.
پروتکل گرمکردن عمومی
شرکتکنندگان ابتدا به مدت 5 دقیقه روی نوارگردان با سرعت 8 تا 9 کیلومتر بر ساعت دویدند. سپس به مدت 3 دقیقه حرکات کششی پویا برای عضلات چهارسر ران، همسترینگ، عضلات ساق پا و ناحیه کمری انجام دادند. مدت اجرای هر حرکت کششی حدود 4 تا 6 ثانیه بود. در پایان، شرکتکنندگان 5 تکرار اسکوات با وزن بدن اجرا کردند (22).
پروتکل گرمکردن مقاومتی
در این پروتکل، شرکتکنندگان یک ست شامل 5 تکرار حرکت اسکوات را با شدت 85 تا 90 درصد یک تکرار بیشینه اجرا کردند.
پروتکل گرمکردن ترکیبی
در پروتکل ترکیبی، شرکتکنندگان حرکت اسکوات را با استفاده همزمان از وزنه آزاد و کشهای الاستیک انجام دادند (شکل 1). شدت کلی تمرین تقریباً معادل 80 درصد یک تکرار بیشینه بود و شرکتکنندگان 3 ست 3 تکراری را اجرا کردند. هیچ محدودیتی برای عمق اسکوات یا زاویه مفصل زانو در نظر گرفته نشد و افراد حرکت را مطابق الگوی طبیعی اسکوات خود انجام دادند. کشهای الاستیک از قسمت تحتانی به صفحات وزنه و از قسمت فوقانی به هالتر متصل شدند تا در طول دامنه حرکت، مقاومت متغیری ایجاد شود (14).
شرکتکنندگان ابتدا به مدت 5 دقیقه روی نوارگردان با سرعت 8 تا 9 کیلومتر بر ساعت دویدند. سپس به مدت 3 دقیقه حرکات کششی پویا برای عضلات چهارسر ران، همسترینگ، عضلات ساق پا و ناحیه کمری انجام دادند. مدت اجرای هر حرکت کششی حدود 4 تا 6 ثانیه بود. در پایان، شرکتکنندگان 5 تکرار اسکوات با وزن بدن اجرا کردند (22).
پروتکل گرمکردن مقاومتی
در این پروتکل، شرکتکنندگان یک ست شامل 5 تکرار حرکت اسکوات را با شدت 85 تا 90 درصد یک تکرار بیشینه اجرا کردند.
پروتکل گرمکردن ترکیبی
در پروتکل ترکیبی، شرکتکنندگان حرکت اسکوات را با استفاده همزمان از وزنه آزاد و کشهای الاستیک انجام دادند (شکل 1). شدت کلی تمرین تقریباً معادل 80 درصد یک تکرار بیشینه بود و شرکتکنندگان 3 ست 3 تکراری را اجرا کردند. هیچ محدودیتی برای عمق اسکوات یا زاویه مفصل زانو در نظر گرفته نشد و افراد حرکت را مطابق الگوی طبیعی اسکوات خود انجام دادند. کشهای الاستیک از قسمت تحتانی به صفحات وزنه و از قسمت فوقانی به هالتر متصل شدند تا در طول دامنه حرکت، مقاومت متغیری ایجاد شود (14).
کالیبراسیون کشهای الاستیک
برای کالیبراسیون کشهای الاستیک، وزنههایی با جرم مشخص به انتهای کش آویزان شد و میزان افزایش طول کش در هر بار اندازهگیری ثبت گردید. سپس با استفاده از رابطه بین بار اعمالشده و میزان افزایش طول، معادله رگرسیون خطی استخراج شد و برای برآورد مقاومت کش در طول اجرای حرکت مورد استفاده قرار گرفت (18).
جمعآوری دادههای کینماتیکی
دادههای کینماتیکی سهبعدی با استفاده از سیستم تحلیل حرکت متشکل از شش دوربین و با فرکانس نمونهبرداری 200 هرتز ثبت شد. مسیر حرکت نشانگرها در نرمافزار Cortex (نسخه 5/2) ثبت و سپس با استفاده از فیلتر پایینگذر باتروورث مرتبه چهارم و فرکانس قطع 12 هرتز پالایش شد. محل استقرار دوربینها بهگونهای تنظیم شد که هر نشانگر بازتابی در تمام مراحل حرکت حداقل توسط دو دوربین قابل مشاهده باشد (23). پس از کالیبراسیون فضای ثبت حرکت، آزمونها در حالی انجام شد که شرکتکنندگان لباس ورزشی چسبان و حداقل پوشش لازم را به تن داشتند تا امکان مشاهده دقیق نشانگرها فراهم شود. چهار نشانگر بازتابی روی نقاط آناتومیکی اندام تحتانی غالب شامل خار خاصرهای قدامی فوقانی، تروکانتر بزرگ استخوان ران، اپیکندیل خارجی استخوان ران و قوزک خارجی مچ پا نصب شد. انتخاب این نقاط بر اساس مطالعات پیشین بیومکانیکی پرش عمودی با حرکت معکوس انجام شد تا ضمن سادهتر شدن پردازش دادهها، خطای ردیابی نیز کاهش یابد (24، 23). برای اجرای آزمون، شرکتکنندگان در وضعیت ایستاده قرار گرفتند و دستهای خود را روی تاج خاصره گذاشتند تا نقش اندامهای فوقانی در اجرای پرش حذف شود. سپس با خم کردن سریع زانوها، فاز برونگرا را آغاز کرده و بلافاصله با باز کردن مفاصل اندام تحتانی، یک پرش عمودی بیشینه انجام دادند (25). هر شرکتکننده سه بار آزمون را اجرا کرد و بهترین تلاش برای تحلیل انتخاب شد. ارتفاع پرش بر اساس جابهجایی عمودی نشانگر نصبشده روی خار خاصرهای قدامی فوقانی سمت راست محاسبه شد. اختلاف بین موقعیت اولیه این نشانگر و بیشترین ارتفاع ثبتشده آن در طول پرش، بهعنوان ارتفاع پرش در نظر گرفته شد (16). متغیرهای وابسته شامل ارتفاع پرش، بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن پنجه از زمین، بیشینه خمشدگی زانو هنگام فرود، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز برونگرا پیش از جدا شدن از زمین، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز درونگرا و بیشینه سرعت زاویهای زانو هنگام فرود بودند. فاز برونگرا به فاصله زمانی بین آغاز خمشدن زانو تا لحظه تغییر جهت حرکت و فاز درونگرا به فاصله زمانی بین آغاز باز شدن زانو تا جدا شدن پنجه از زمین تعریف شد.
تحلیل آماری
طبیعی بودن توزیع دادهها با استفاده از آزمون شاپیرو–ویلک بررسی شد. برای مقایسه سه وضعیت گرمکردن از تحلیل واریانس یکطرفه با اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. در صورت مشاهده اثر اصلی معنیدار، از آزمون تعقیبی بونفرونی برای مقایسههای زوجی استفاده گردید. سطح معنیداری آزمونها 0.05 >p در نظر گرفته شد. تمامی تحلیلهای آماری با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 22 انجام شد.
نتایج
همانگونه که در جدول 2 مشاهده میشود، نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیریهای مکرر تفاوت معنیداری را بین سه وضعیت گرمکردن از نظر ارتفاع پرش نشان داد. نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که ارتفاع پرش پس از گرمکردن مقاومتی (1.1± 29.7 سانتیمتر) و گرمکردن ترکیبی (1.5±32.6 سانتیمتر) در مقایسه با گرمکردن عمومی (0.2±27.6 سانتیمتر) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). اگرچه ارتفاع پرش در پروتکل ترکیبی از نظر عددی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، اما این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود (0.079=p). همچنین، بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین پس از گرمکردن مقاومتی (1.9±36.7 درجه) و گرمکردن ترکیبی (2.1±44.5 درجه) نسبت به گرمکردن عمومی (1.8±32.4 درجه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). اگرچه میانگین زاویه خمشدگی زانو در پروتکل ترکیبی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود (0.084=p). بیشینه خمشدگی زانو هنگام فرود نیز پس از گرمکردن مقاومتی (1.7±39.8 درجه) و گرمکردن ترکیبی (1.9±48.7 درجه) نسبت به گرمکردن عمومی (1.5±36.1 درجه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). با این حال، اختلاف بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی از نظر آماری معنیدار نبود (0.100=p). بهطور کلی، نتایج جدول 2 نشان میدهد که پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی موجب افزایش ارتفاع پرش، افزایش خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین و افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود شدند. این تغییرات میتواند نشاندهنده استفاده مؤثرتر از چرخه کشش–کوتاهشدن و افزایش آمادگی عصبیـعضلانی پیش از اجرای فعالیتهای انفجاری باشد.
برای کالیبراسیون کشهای الاستیک، وزنههایی با جرم مشخص به انتهای کش آویزان شد و میزان افزایش طول کش در هر بار اندازهگیری ثبت گردید. سپس با استفاده از رابطه بین بار اعمالشده و میزان افزایش طول، معادله رگرسیون خطی استخراج شد و برای برآورد مقاومت کش در طول اجرای حرکت مورد استفاده قرار گرفت (18).
جمعآوری دادههای کینماتیکی
دادههای کینماتیکی سهبعدی با استفاده از سیستم تحلیل حرکت متشکل از شش دوربین و با فرکانس نمونهبرداری 200 هرتز ثبت شد. مسیر حرکت نشانگرها در نرمافزار Cortex (نسخه 5/2) ثبت و سپس با استفاده از فیلتر پایینگذر باتروورث مرتبه چهارم و فرکانس قطع 12 هرتز پالایش شد. محل استقرار دوربینها بهگونهای تنظیم شد که هر نشانگر بازتابی در تمام مراحل حرکت حداقل توسط دو دوربین قابل مشاهده باشد (23). پس از کالیبراسیون فضای ثبت حرکت، آزمونها در حالی انجام شد که شرکتکنندگان لباس ورزشی چسبان و حداقل پوشش لازم را به تن داشتند تا امکان مشاهده دقیق نشانگرها فراهم شود. چهار نشانگر بازتابی روی نقاط آناتومیکی اندام تحتانی غالب شامل خار خاصرهای قدامی فوقانی، تروکانتر بزرگ استخوان ران، اپیکندیل خارجی استخوان ران و قوزک خارجی مچ پا نصب شد. انتخاب این نقاط بر اساس مطالعات پیشین بیومکانیکی پرش عمودی با حرکت معکوس انجام شد تا ضمن سادهتر شدن پردازش دادهها، خطای ردیابی نیز کاهش یابد (24، 23). برای اجرای آزمون، شرکتکنندگان در وضعیت ایستاده قرار گرفتند و دستهای خود را روی تاج خاصره گذاشتند تا نقش اندامهای فوقانی در اجرای پرش حذف شود. سپس با خم کردن سریع زانوها، فاز برونگرا را آغاز کرده و بلافاصله با باز کردن مفاصل اندام تحتانی، یک پرش عمودی بیشینه انجام دادند (25). هر شرکتکننده سه بار آزمون را اجرا کرد و بهترین تلاش برای تحلیل انتخاب شد. ارتفاع پرش بر اساس جابهجایی عمودی نشانگر نصبشده روی خار خاصرهای قدامی فوقانی سمت راست محاسبه شد. اختلاف بین موقعیت اولیه این نشانگر و بیشترین ارتفاع ثبتشده آن در طول پرش، بهعنوان ارتفاع پرش در نظر گرفته شد (16). متغیرهای وابسته شامل ارتفاع پرش، بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن پنجه از زمین، بیشینه خمشدگی زانو هنگام فرود، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز برونگرا پیش از جدا شدن از زمین، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز درونگرا و بیشینه سرعت زاویهای زانو هنگام فرود بودند. فاز برونگرا به فاصله زمانی بین آغاز خمشدن زانو تا لحظه تغییر جهت حرکت و فاز درونگرا به فاصله زمانی بین آغاز باز شدن زانو تا جدا شدن پنجه از زمین تعریف شد.
تحلیل آماری
طبیعی بودن توزیع دادهها با استفاده از آزمون شاپیرو–ویلک بررسی شد. برای مقایسه سه وضعیت گرمکردن از تحلیل واریانس یکطرفه با اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. در صورت مشاهده اثر اصلی معنیدار، از آزمون تعقیبی بونفرونی برای مقایسههای زوجی استفاده گردید. سطح معنیداری آزمونها 0.05 >p در نظر گرفته شد. تمامی تحلیلهای آماری با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 22 انجام شد.
نتایج
همانگونه که در جدول 2 مشاهده میشود، نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیریهای مکرر تفاوت معنیداری را بین سه وضعیت گرمکردن از نظر ارتفاع پرش نشان داد. نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که ارتفاع پرش پس از گرمکردن مقاومتی (1.1± 29.7 سانتیمتر) و گرمکردن ترکیبی (1.5±32.6 سانتیمتر) در مقایسه با گرمکردن عمومی (0.2±27.6 سانتیمتر) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). اگرچه ارتفاع پرش در پروتکل ترکیبی از نظر عددی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، اما این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود (0.079=p). همچنین، بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین پس از گرمکردن مقاومتی (1.9±36.7 درجه) و گرمکردن ترکیبی (2.1±44.5 درجه) نسبت به گرمکردن عمومی (1.8±32.4 درجه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). اگرچه میانگین زاویه خمشدگی زانو در پروتکل ترکیبی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود (0.084=p). بیشینه خمشدگی زانو هنگام فرود نیز پس از گرمکردن مقاومتی (1.7±39.8 درجه) و گرمکردن ترکیبی (1.9±48.7 درجه) نسبت به گرمکردن عمومی (1.5±36.1 درجه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). با این حال، اختلاف بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی از نظر آماری معنیدار نبود (0.100=p). بهطور کلی، نتایج جدول 2 نشان میدهد که پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی موجب افزایش ارتفاع پرش، افزایش خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین و افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود شدند. این تغییرات میتواند نشاندهنده استفاده مؤثرتر از چرخه کشش–کوتاهشدن و افزایش آمادگی عصبیـعضلانی پیش از اجرای فعالیتهای انفجاری باشد.
همانگونه که در جدول 3 مشاهده میشود، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز برونگرا پیش از جدا شدن از زمین پس از گرمکردن مقاومتی (15.8±0.289 درجه بر ثانیه) و گرمکردن ترکیبی (19.1±299.4 درجه بر ثانیه) نسبت به گرمکردن عمومی (9.8±239.5 درجه بر ثانیه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p).
با این حال، اختلاف بین پروتکل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی معنیدار نبود (0.100=p). همچنین، بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز درونگرا پیش از جدا شدن از زمین نیز پس از هر دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی افزایش یافت؛ بهطوریکه میانگین این متغیر از 10.3±253.7 درجه بر ثانیه در شرایط گرمکردن عمومی به 16.4±320.9 درجه بر ثانیه پس از گرمکردن مقاومتی و 19.5±329.3 درجه بر ثانیه پس از گرمکردن ترکیبی رسید (0.001=p). اختلاف بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی از نظر آماری معنیدار نبود (0.060=p). بیشینه سرعت زاویهای زانو در فاز برونگرای فرود نیز پس از گرمکردن مقاومتی (15.4±307.0 درجه بر ثانیه) و گرمکردن ترکیبی (18.4±320.0 درجه بر ثانیه) در مقایسه با گرمکردن عمومی (11.9±237.2 درجه بر ثانیه) بهطور معنیداری افزایش یافت (0.001=p). با این حال، اختلاف بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی معنیدار نبود (0.240=p). بهطور کلی، نتایج جدول 3 نشان میدهد که پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی موجب افزایش سرعت زاویهای مفصل زانو در مراحل مختلف اجرای پرش عمودی با حرکت معکوس شدند. افزایش سرعت زاویهای زانو میتواند بیانگر افزایش نرخ توسعه نیرو و بهبود کارایی عصبیـعضلانی در اجرای حرکات انفجاری باشد.
بحث
هدف از پژوهش حاضر بررسی اثرات حاد دو پروتکل گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بر کینماتیک مفصل زانو و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس بود. نتایج نشان داد هر دو پروتکل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی در مقایسه با گرمکردن عمومی، موجب بهبود معنیدار ارتفاع پرش و متغیرهای کینماتیکی مفصل زانو شدند. بااینحال، بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی تفاوت آماری معنیداری مشاهده نشد. این یافتهها نشان میدهد که انجام فعالیت مقاومتی با شدت بالا پیش از اجرای یک فعالیت انفجاری میتواند پاسخ عصبیـعضلانی کوتاهمدتی ایجاد کند که به بهبود عملکرد پرش منجر شود. نتایج این پژوهش با یافتههای ویلسون و همکاران (26)، گورگولیس و همکاران (8) و تیلین و بیشاپ (27) همسو است که گزارش کردند فعالیتهای آمادهسازی مقاومتی سنگین میتوانند بهطور حاد عملکردهای انفجاری را بهبود بخشند.
بهبود ارتفاع پرش پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی را میتوان با افزایش تحریکپذیری عصبیـعضلانی و افزایش ظرفیت تولید نیرو تبیین کرد. این پدیده با فسفریلاسیون زنجیرههای سبک تنظیمی میوزین، افزایش حساسیت مجموعه اکتین–میوزین به یونهای کلسیم و افزایش تعداد پلهای عرضی فعال مرتبط دانسته شده است (19، 20). همچنین، افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و افزایش نرخ تخلیه نورونهای حرکتی نیز میتواند در بهبود عملکردهای انفجاری نقش داشته باشد (21). این مکانیسمها بهویژه در حرکاتی مانند پرش عمودی با حرکت معکوس که وابستگی زیادی به چرخه کشش–کوتاهشدن دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکنند. افزایش ارتفاع پرش را میتوان از دیدگاه نقش مفاصل ران و زانو در تولید گشتاور و انتقال نیرو در طول زنجیره حرکتی اندام تحتانی نیز تفسیر کرد. در مردان جوان، ارتفاع پرش با گشتاورهای خمکننده و بازکننده مفاصل ران و زانو ارتباط دارد که نشان میدهد افزایش آمادگی عصبیـعضلانی پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی میتواند تولید گشتاور در مفاصل اصلی اندام تحتانی را افزایش داده و امکان استفاده مؤثرتر از فاز برونگرا را فراهم کند. همچنین، نتایج مطالعات بیومکانیکی مربوط به مهارتهای پرشی پیچیدهتر نشان داده است که ارتفاع پرش، سرعت عمودی، زمان پرواز و سرعت زاویهای مفاصل ران و زانو از مهمترین شاخصهای مرتبط با عملکرد هستند. بنابراین، افزایش همزمان ارتفاع پرش و سرعت زاویهای زانو در پژوهش حاضر بیانگر آن است که پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی تنها پیامد نهایی پرش را بهبود ندادهاند، بلکه احتمالاً کیفیت مکانیکی اجرای حرکت را نیز ارتقا دادهاند (6، 5).
افزایش بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین نیز از دیدگاه بیومکانیکی اهمیت فراوانی دارد. افزایش خمشدگی زانو پیش از پرش میتواند مدتزمان اعمال نیرو را افزایش داده و استفاده از انرژی الاستیک ذخیرهشده در فاز برونگرا را بهبود بخشد. مطالعات بیومکانیکی پیشین نشان دادهاند که افزایش خمشدگی اولیه زانو موجب افزایش مشارکت عضلات بازکننده زانو و ران و در نتیجه افزایش کارایی چرخه کشش–کوتاهشدن میشود (22، 23). همچنین، افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود میتواند جذب ضربه را بهبود بخشیده و بار مکانیکی وارد بر مفصل زانو را کاهش دهد و در نتیجه به مکانیک ایمنتر فرود کمک کند (24). بنابراین، تغییرات مشاهدهشده در میزان خمشدگی زانو احتمالاً نشاندهنده اتخاذ راهبرد مناسبتر کنترل عصبیـعضلانی پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی است. افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود از دیدگاه ایمنی حرکت نیز اهمیت دارد. کاهش خمشدگی زانو همراه با افزایش والگوس یا دورشدگی زانو هنگام تکالیف پرش–فرود میتواند الگوی مکانیکی فرود را به سمت شرایط پرخطر تغییر داده و بار وارد بر رباط صلیبی قدامی را افزایش دهد. تغییرات مشابهی در اندام غالب پس از دورههای تمرینی شدید و نیز در شرایط خستگی یا مراحل پایانی فعالیتهای ورزشی گزارش شده است. همچنین، تمرینات اصلاحی و مداخلات مبتنی بر بازخورد میتوانند ضمن کاهش والگوس زانو، دامنه حرکتی اندام تحتانی را در مراحل برونگرا، درونگرا، بیشینه خمشدگی و فرود افزایش دهند. بر این اساس، افزایش خمشدگی زانو که پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی در پژوهش حاضر مشاهده شد، نهتنها میتواند بهعنوان تغییری مرتبط با بهبود عملکرد تفسیر شود، بلکه میتواند راهبردی برای فرود نرمتر، افزایش جذب نیرو و بهبود کنترل عصبیـعضلانی اندام تحتانی نیز باشد (12-10).
سرعت زاویهای مفصل زانو در فازهای برونگرا و درونگرا نیز پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی افزایش یافت. این پاسخ احتمالاً بیانگر افزایش نرخ توسعه نیرو و بهبود هماهنگی بین عضلات موافق و مخالف است. در فعالیتهای انفجاری مانند پرش عمودی با حرکت معکوس، توانایی تولید سریع نیرو معمولاً اهمیت بیشتری نسبت به حداکثر ظرفیت تولید نیرو دارد. بنابراین، افزایش سرعت زاویهای مفصل زانو میتواند سهم قابلتوجهی در بهبود عملکرد پرش داشته باشد (28). یافتههای پژوهش حاضر با نتایج مطالعات شی و همکاران (29)، چن و همکاران (30)، بیاتو و همکاران (31) و عرباتزی و همکاران (32) همسو است که بهبود ویژگیهای تولید نیروی انفجاری و متغیرهای کینماتیکی را پس از اجرای مداخلات مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی گزارش کردهاند. اگرچه مقادیر بهدستآمده در پروتکل ترکیبی از نظر عددی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود. یکی از دلایل احتمالی این موضوع آن است که شدت مکانیکی هر دو پروتکل برای ایجاد پاسخ تقویت عملکرد پسفعالسازی کافی بوده، اما محرک اضافی ناشی از استفاده از کشهای الاستیک به اندازهای نبوده است که برتری آماری ایجاد کند. این یافته تا حدودی با مطالعات مربوط به مقاومت متغیر همخوانی دارد که نشان دادهاند استفاده از کشهای الاستیک همواره نسبت به تمرینات مقاومتی سنتی موجب بهبود بیشتری در عملکردهای انفجاری نمیشود (33). در مقابل، سانچز-سانچز و همکاران (34) و مارین و همکاران (35) اثرات مثبت استفاده از کشهای الاستیک را بر عملکرد پرش عمودی گزارش کردهاند. تفاوت در شدت بار تمرینی، مدتزمان ریکاوری، وضعیت تمرینی آزمودنیها یا نحوه اجرای حرکت میتواند علت این اختلاف نتایج باشد. از دیدگاه مکانیکی، کشهای الاستیک میتوانند با افزایش تدریجی مقاومت در طول دامنه حرکت، عملکردهای انفجاری را بهبود بخشند. با افزایش مقاومت در بخش انتهایی حرکت، تحریک عصبیـعضلانی و فراخوانی واحدهای حرکتی تندانقباض نیز افزایش یافته و در نتیجه نرخ توسعه نیرو و توان خروجی بهبود مییابد. بااینحال، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که این محرک اضافی در مقایسه با گرمکردن مقاومتی بهتنهایی، برتری آماری ایجاد نکرد. در این پژوهش تنها اندام تحتانی غالب مورد بررسی قرار گرفت. اگرچه تحلیل یکطرفه تعمیم نتایج به الگوهای حرکتی دوطرفه را محدود میکند، اما این روش در مطالعات بیومکانیکی پرش عمودی با حرکت معکوس بهطور گسترده برای کاهش پیچیدگی پردازش دادهها و خطای ردیابی نشانگرها مورد استفاده قرار میگیرد (36، 37). پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده از مدلهای کینماتیکی دوطرفه، الکترومایوگرافی و دادههای نیروی عکسالعمل زمین استفاده کنند تا تبیین جامعتری از مکانیسمهای عصبیـعضلانی مؤثر در پاسخهای تقویت عملکرد پسفعالسازی ارائه شود.
این پژوهش دارای چند محدودیت بود که باید مورد توجه قرار گیرد. نخست، نمونه پژوهش تنها شامل دانشجویان مرد تربیتبدنی بود؛ بنابراین، تعمیم نتایج به زنان، ورزشکاران نخبه و سایر گروههای ورزشی باید با احتیاط انجام شود. دوم، فعالیت الکترومایوگرافی عضلات و نیروهای عکسالعمل زمین اندازهگیری نشد. سوم، تنها پاسخهای حاد بررسی شدند و اثرات بلندمدت اجرای مکرر پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی مورد ارزیابی قرار نگرفت. در نهایت، کنترل کامل خستگی عصبیـعضلانی بین جلسات آزمون امکانپذیر نبود. با وجود این محدودیتها، یافتههای پژوهش حاضر از نظر کاربردی برای مربیان، متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی و ورزشکاران ارزشمند است. به نظر میرسد راهبردهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بتوانند آمادگی عصبیـعضلانی را افزایش داده و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس را بهبود بخشند. از دیدگاه کاربردی، بسته به امکانات موجود، میزان آشنایی ورزشکار با تمرین و شرایط برنامه تمرینی، میتوان پیش از اجرای فعالیتهای انفجاری از گرمکردن مقاومتی سنتی یا گرمکردن ترکیبی استفاده کرد.
نتیجهگیری نهایی
نتایج این پژوهش نشان داد که پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی، بهطور حاد موجب بهبود عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس و برخی متغیرهای کینماتیکی مفصل زانو میشوند. هر دو پروتکل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی در مقایسه با گرمکردن عمومی اثرات مثبت و معنیداری بر عملکرد آزمودنیها داشتند، اما برتری پروتکل گرمکردن ترکیبی نسبت به گرمکردن مقاومتی از نظر آماری معنیدار نبود. این یافتهها از بهکارگیری راهبردهای مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بهعنوان بخشی از برنامه گرمکردن پیش از فعالیتهای ورزشی انفجاری حمایت میکند.
بحث
هدف از پژوهش حاضر بررسی اثرات حاد دو پروتکل گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بر کینماتیک مفصل زانو و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس بود. نتایج نشان داد هر دو پروتکل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی در مقایسه با گرمکردن عمومی، موجب بهبود معنیدار ارتفاع پرش و متغیرهای کینماتیکی مفصل زانو شدند. بااینحال، بین دو پروتکل مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی تفاوت آماری معنیداری مشاهده نشد. این یافتهها نشان میدهد که انجام فعالیت مقاومتی با شدت بالا پیش از اجرای یک فعالیت انفجاری میتواند پاسخ عصبیـعضلانی کوتاهمدتی ایجاد کند که به بهبود عملکرد پرش منجر شود. نتایج این پژوهش با یافتههای ویلسون و همکاران (26)، گورگولیس و همکاران (8) و تیلین و بیشاپ (27) همسو است که گزارش کردند فعالیتهای آمادهسازی مقاومتی سنگین میتوانند بهطور حاد عملکردهای انفجاری را بهبود بخشند.
بهبود ارتفاع پرش پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی را میتوان با افزایش تحریکپذیری عصبیـعضلانی و افزایش ظرفیت تولید نیرو تبیین کرد. این پدیده با فسفریلاسیون زنجیرههای سبک تنظیمی میوزین، افزایش حساسیت مجموعه اکتین–میوزین به یونهای کلسیم و افزایش تعداد پلهای عرضی فعال مرتبط دانسته شده است (19، 20). همچنین، افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و افزایش نرخ تخلیه نورونهای حرکتی نیز میتواند در بهبود عملکردهای انفجاری نقش داشته باشد (21). این مکانیسمها بهویژه در حرکاتی مانند پرش عمودی با حرکت معکوس که وابستگی زیادی به چرخه کشش–کوتاهشدن دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکنند. افزایش ارتفاع پرش را میتوان از دیدگاه نقش مفاصل ران و زانو در تولید گشتاور و انتقال نیرو در طول زنجیره حرکتی اندام تحتانی نیز تفسیر کرد. در مردان جوان، ارتفاع پرش با گشتاورهای خمکننده و بازکننده مفاصل ران و زانو ارتباط دارد که نشان میدهد افزایش آمادگی عصبیـعضلانی پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی میتواند تولید گشتاور در مفاصل اصلی اندام تحتانی را افزایش داده و امکان استفاده مؤثرتر از فاز برونگرا را فراهم کند. همچنین، نتایج مطالعات بیومکانیکی مربوط به مهارتهای پرشی پیچیدهتر نشان داده است که ارتفاع پرش، سرعت عمودی، زمان پرواز و سرعت زاویهای مفاصل ران و زانو از مهمترین شاخصهای مرتبط با عملکرد هستند. بنابراین، افزایش همزمان ارتفاع پرش و سرعت زاویهای زانو در پژوهش حاضر بیانگر آن است که پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی تنها پیامد نهایی پرش را بهبود ندادهاند، بلکه احتمالاً کیفیت مکانیکی اجرای حرکت را نیز ارتقا دادهاند (6، 5).
افزایش بیشینه خمشدگی زانو پیش از جدا شدن از زمین نیز از دیدگاه بیومکانیکی اهمیت فراوانی دارد. افزایش خمشدگی زانو پیش از پرش میتواند مدتزمان اعمال نیرو را افزایش داده و استفاده از انرژی الاستیک ذخیرهشده در فاز برونگرا را بهبود بخشد. مطالعات بیومکانیکی پیشین نشان دادهاند که افزایش خمشدگی اولیه زانو موجب افزایش مشارکت عضلات بازکننده زانو و ران و در نتیجه افزایش کارایی چرخه کشش–کوتاهشدن میشود (22، 23). همچنین، افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود میتواند جذب ضربه را بهبود بخشیده و بار مکانیکی وارد بر مفصل زانو را کاهش دهد و در نتیجه به مکانیک ایمنتر فرود کمک کند (24). بنابراین، تغییرات مشاهدهشده در میزان خمشدگی زانو احتمالاً نشاندهنده اتخاذ راهبرد مناسبتر کنترل عصبیـعضلانی پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی است. افزایش خمشدگی زانو هنگام فرود از دیدگاه ایمنی حرکت نیز اهمیت دارد. کاهش خمشدگی زانو همراه با افزایش والگوس یا دورشدگی زانو هنگام تکالیف پرش–فرود میتواند الگوی مکانیکی فرود را به سمت شرایط پرخطر تغییر داده و بار وارد بر رباط صلیبی قدامی را افزایش دهد. تغییرات مشابهی در اندام غالب پس از دورههای تمرینی شدید و نیز در شرایط خستگی یا مراحل پایانی فعالیتهای ورزشی گزارش شده است. همچنین، تمرینات اصلاحی و مداخلات مبتنی بر بازخورد میتوانند ضمن کاهش والگوس زانو، دامنه حرکتی اندام تحتانی را در مراحل برونگرا، درونگرا، بیشینه خمشدگی و فرود افزایش دهند. بر این اساس، افزایش خمشدگی زانو که پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی در پژوهش حاضر مشاهده شد، نهتنها میتواند بهعنوان تغییری مرتبط با بهبود عملکرد تفسیر شود، بلکه میتواند راهبردی برای فرود نرمتر، افزایش جذب نیرو و بهبود کنترل عصبیـعضلانی اندام تحتانی نیز باشد (12-10).
سرعت زاویهای مفصل زانو در فازهای برونگرا و درونگرا نیز پس از اجرای پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی افزایش یافت. این پاسخ احتمالاً بیانگر افزایش نرخ توسعه نیرو و بهبود هماهنگی بین عضلات موافق و مخالف است. در فعالیتهای انفجاری مانند پرش عمودی با حرکت معکوس، توانایی تولید سریع نیرو معمولاً اهمیت بیشتری نسبت به حداکثر ظرفیت تولید نیرو دارد. بنابراین، افزایش سرعت زاویهای مفصل زانو میتواند سهم قابلتوجهی در بهبود عملکرد پرش داشته باشد (28). یافتههای پژوهش حاضر با نتایج مطالعات شی و همکاران (29)، چن و همکاران (30)، بیاتو و همکاران (31) و عرباتزی و همکاران (32) همسو است که بهبود ویژگیهای تولید نیروی انفجاری و متغیرهای کینماتیکی را پس از اجرای مداخلات مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی گزارش کردهاند. اگرچه مقادیر بهدستآمده در پروتکل ترکیبی از نظر عددی بیشتر از پروتکل مقاومتی بود، این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود. یکی از دلایل احتمالی این موضوع آن است که شدت مکانیکی هر دو پروتکل برای ایجاد پاسخ تقویت عملکرد پسفعالسازی کافی بوده، اما محرک اضافی ناشی از استفاده از کشهای الاستیک به اندازهای نبوده است که برتری آماری ایجاد کند. این یافته تا حدودی با مطالعات مربوط به مقاومت متغیر همخوانی دارد که نشان دادهاند استفاده از کشهای الاستیک همواره نسبت به تمرینات مقاومتی سنتی موجب بهبود بیشتری در عملکردهای انفجاری نمیشود (33). در مقابل، سانچز-سانچز و همکاران (34) و مارین و همکاران (35) اثرات مثبت استفاده از کشهای الاستیک را بر عملکرد پرش عمودی گزارش کردهاند. تفاوت در شدت بار تمرینی، مدتزمان ریکاوری، وضعیت تمرینی آزمودنیها یا نحوه اجرای حرکت میتواند علت این اختلاف نتایج باشد. از دیدگاه مکانیکی، کشهای الاستیک میتوانند با افزایش تدریجی مقاومت در طول دامنه حرکت، عملکردهای انفجاری را بهبود بخشند. با افزایش مقاومت در بخش انتهایی حرکت، تحریک عصبیـعضلانی و فراخوانی واحدهای حرکتی تندانقباض نیز افزایش یافته و در نتیجه نرخ توسعه نیرو و توان خروجی بهبود مییابد. بااینحال، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که این محرک اضافی در مقایسه با گرمکردن مقاومتی بهتنهایی، برتری آماری ایجاد نکرد. در این پژوهش تنها اندام تحتانی غالب مورد بررسی قرار گرفت. اگرچه تحلیل یکطرفه تعمیم نتایج به الگوهای حرکتی دوطرفه را محدود میکند، اما این روش در مطالعات بیومکانیکی پرش عمودی با حرکت معکوس بهطور گسترده برای کاهش پیچیدگی پردازش دادهها و خطای ردیابی نشانگرها مورد استفاده قرار میگیرد (36، 37). پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده از مدلهای کینماتیکی دوطرفه، الکترومایوگرافی و دادههای نیروی عکسالعمل زمین استفاده کنند تا تبیین جامعتری از مکانیسمهای عصبیـعضلانی مؤثر در پاسخهای تقویت عملکرد پسفعالسازی ارائه شود.
این پژوهش دارای چند محدودیت بود که باید مورد توجه قرار گیرد. نخست، نمونه پژوهش تنها شامل دانشجویان مرد تربیتبدنی بود؛ بنابراین، تعمیم نتایج به زنان، ورزشکاران نخبه و سایر گروههای ورزشی باید با احتیاط انجام شود. دوم، فعالیت الکترومایوگرافی عضلات و نیروهای عکسالعمل زمین اندازهگیری نشد. سوم، تنها پاسخهای حاد بررسی شدند و اثرات بلندمدت اجرای مکرر پروتکلهای تقویت عملکرد پسفعالسازی مورد ارزیابی قرار نگرفت. در نهایت، کنترل کامل خستگی عصبیـعضلانی بین جلسات آزمون امکانپذیر نبود. با وجود این محدودیتها، یافتههای پژوهش حاضر از نظر کاربردی برای مربیان، متخصصان تمرینات قدرتی و آمادهسازی جسمانی و ورزشکاران ارزشمند است. به نظر میرسد راهبردهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بتوانند آمادگی عصبیـعضلانی را افزایش داده و عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس را بهبود بخشند. از دیدگاه کاربردی، بسته به امکانات موجود، میزان آشنایی ورزشکار با تمرین و شرایط برنامه تمرینی، میتوان پیش از اجرای فعالیتهای انفجاری از گرمکردن مقاومتی سنتی یا گرمکردن ترکیبی استفاده کرد.
نتیجهگیری نهایی
نتایج این پژوهش نشان داد که پروتکلهای گرمکردن مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی، بهطور حاد موجب بهبود عملکرد پرش عمودی با حرکت معکوس و برخی متغیرهای کینماتیکی مفصل زانو میشوند. هر دو پروتکل گرمکردن مقاومتی و گرمکردن ترکیبی در مقایسه با گرمکردن عمومی اثرات مثبت و معنیداری بر عملکرد آزمودنیها داشتند، اما برتری پروتکل گرمکردن ترکیبی نسبت به گرمکردن مقاومتی از نظر آماری معنیدار نبود. این یافتهها از بهکارگیری راهبردهای مبتنی بر تقویت عملکرد پسفعالسازی بهعنوان بخشی از برنامه گرمکردن پیش از فعالیتهای ورزشی انفجاری حمایت میکند.
سپاسگزاری
نویسندگان از تمامی شرکتکنندگان که با همکاری ارزشمند خود در اجرای این پژوهش مشارکت داشتند، صمیمانه قدردانی میکنند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
تمامی مراحل اجرای این پژوهش مطابق با اصول اخلاقی حاکم بر پژوهشهای انجامشده بر روی انسان انجام شد. پیش از جمعآوری دادهها، رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان اخذ گردید.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه حمایت مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی یا مؤسسات غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومپردازی، روششناسی، نظارت بر اجرای پژوهش، بازبینی و ویرایش مقاله: تمامی نویسندگان. تهیه نسخه اولیه مقاله و مدیریت منابع: احمد شکرالهی و علی امیری خراسانی.
تعارض
نویسندگان اعلام میکنند که در ارتباط با این پژوهش هیچگونه تعارض منافعی ندارند.
فهرست منابع
1. Rezaei Lori F, Amiri-Khorasani M, Mohammadipour F. Acute effect of postactivation potentiation after a plyometric stimulator and heavy resistance combination with elastic band on kinematic features of countermovement jump in male physical education students of Shahid Bahonar University of Kerman. Journal for Research in Sport Rehabilitation. 2022;9(18):127-137.
2. Hormozi K. Comparison of the effect of TRT and TRX resistance training on strength, power, and sports performance of young karate athletes. Research in Physical Education and Sports Sciences. 2022;11(2):29-48.
3. da Silva LO, Puggina EF, Pithon-Curi TC, Hirabara SM. Acute effects of drop jump potentiation protocol on sprint and countermovement vertical jump performance. Human Movement. 2011;12(4):324-330. [DOI:10.2478/v10038-011-0036-4]
4. Miller MG, Herniman JJ, Ricard MD, Cheatham CC, Michael TJ. The effects of a 6-week plyometric training program on agility. Journal of Sports Science and Medicine. 2006;5(3):459-465.
5. Nikoukheslat S, Yazdani S, Hosseini Houri Pasand E. The relationship between isokinetic relative torque of hip, knee, and ankle joints and the height of guide leg jump in young men. Journal of Sport Biomechanics. 2016;2(1):49-56.
6. Tahan MJ, Zandi S, Mousavi SH. Prediction of gymnastics back salto biomechanics by anthropometric characteristics. Journal of Sport Biomechanics. 2025;11(2):114-130. [DOI:10.61186/JSportBiomech.11.2.114]
7. Mahdavi Mohtasham H, Shahrbanian S. An investigation of knee injury prevalence and its mechanism among Premier League soccer referees in Iran. Journal of Sport Biomechanics. 2017;2(4):29-39.
8. Gourgoulis V, Aggeloussis N, Kasimatis P, Mavromatis G, Garas A. Effect of a submaximal half-squats warm-up program on vertical jumping ability. Journal of Strength and Conditioning Research. 2003;17(2):342-344. [DOI:10.1519/1533-4287(2003)0172.0.CO;2]
9. Satavand S, Nikbakt M, Habibi A. Effect of post-activation potentiation in different time intervals on the explosive power of athlete girls. Journal of Practical Studies of Biosciences in Sport. 2021;9(17):46-57.
10. Omidi H, Sabzevari Rad R, Ghorbani M. Biomechanical changes of the knee during jump-landing tasks: A longitudinal study of military cadets at Imam Ali (AS) University. Journal of Sport Biomechanics. 2026;11(4):424-437. [DOI:10.61882/JSportBiomech.11.4.424]
11. Daneshjoo A, Mohseni M. Comparing the knee joint kinematic parameters during landing at different minutes of soccer game. Journal of Sport Biomechanics. 2019;5(1):2-13. [DOI:10.32598/biomechanics.5.1.1]
12. Ashrafizadeh M, Norasteh A. Comparison of the effects of exercises with and without feedback on lower extremity kinematics during jump landing tasks in men with selected motor control defects: A randomized clinical trial. Journal of Sport Biomechanics. 2024;9(4):302-319. [DOI:10.61186/JSportBiomech.9.4.302]
13. Hedayati Y, Amirseyfaddini MR, Amiri Khorasani M. The effect of post-activation performance enhancement using ballistic movements, heavy resistance, and dynamic stretching on barbell balance during the bench press. Journal of Sport Biomechanics. 2026;11(4):360-376. [DOI:10.61882/JSportBiomech.11.4.360]
14. Chmielewski TL, Myer GD, Kauffman D, Tillman SM. Plyometric exercise in the rehabilitation of athletes: Physiological responses and clinical application. Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy. 2006;36(5):308-319. [DOI:10.2519/jospt.2006.2013]
15. Shahabpour E, Agaali Nejad H. The effect of warming intensity on oxygen dynamics response to recovery period after continuous maximum activity in basketball women. Journal of Motor Behavior Sciences. 2018;1(3):254-261.
16. Amiri-Khorasani M, Ferdinands RE, Amiri-Khorasani A. Effect of eccentric and concentric overload bouts as post-activation performance enhancement on knee biomechanics of soccer heading. Sport Sciences for Health. 2024;20(2):585-592. [DOI:10.1007/s11332-023-01120-5]
17. Khodaei B, Sari Sarraf V, Amirsasan R. The study of positive and negative impact of post-activation potentiation (PAP) on male taekwondo athletes. Research on Biosciences and Physical Activity. 2016;3(5):37-43.
18. Anderson CE, Sforzo GA, Sigg JA. The effects of combining elastic and free weight resistance on strength and power in athletes. Journal of Strength and Conditioning Research. 2008;22(2):567-574. [DOI:10.1519/JSC.0b013e3181634d1e]
19. Baker DG, Newton RU. Effect of kinetically altering a repetition via the use of chain resistance on velocity during the bench press. Journal of Strength and Conditioning Research. 2009;23(7):1941-1946. [DOI:10.1519/JSC.0b013e3181b3dd09]
20. Cronin J, McNair PJ, Marshall RN. Velocity specificity, combination training and sport specific tasks. Journal of Science and Medicine in Sport. 2001;4(2):168-178. [DOI:10.1016/S1440-2440(01)80027-X]
21. Markovic G. Does plyometric training improve vertical jump height? A meta-analytical review. British Journal of Sports Medicine. 2007;41(6):349-355. [DOI:10.1136/bjsm.2007.035113]
22. Chatzopoulos DE, Michailidis CJ, Giannakos AK, Alexiou KC, Patikas DA, Antonopoulos CB, et al. Postactivation potentiation effects after heavy resistance exercise on running speed. Journal of Strength and Conditioning Research. 2007;21(4):1278-1281. [DOI:10.1519/00124278-200711000-00051]
23. Winter DA. Biomechanics and Motor Control of Human Movement. 4th ed. Hoboken: John Wiley & Sons; 2009. [DOI:10.1002/9780470549148]
24. Kovacevic E, Klino A, Babajic F, Bradic A. Effects of maximum isometric contraction on explosive power of lower limbs (jump performance). Sport Scientific and Practical Aspects. 2010;7(1):69-75.
25. Daneshjoo A, Hosseini E, Heshmati S, Sahebozamani M, Behm DG. Effects of slow dynamic, fast dynamic, and static stretching on recovery of performance, range of motion, balance, and joint position sense in healthy adults. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation. 2024;16(1):167. [DOI:10.1186/s13102-024-00841-5]
26. Wilson JM, Duncan NM, Marin PJ, Brown LE, Loenneke JP, Wilson SM, et al. Meta-analysis of postactivation potentiation and power: Effects of conditioning activity, volume, gender, rest periods, and training status. Journal of Strength and Conditioning Research. 2013;27(3):854-859. [DOI:10.1519/JSC.0b013e31825c2bdb]
27. Tillin NA, Bishop D. Factors modulating post-activation potentiation and its effect on performance of subsequent explosive activities. Sports Medicine. 2009;39(2):147-166. [DOI:10.2165/00007256-200939020-00004]
28. Avazzadeh Samani A, Anbarian M, Ghasemi MH. The effects of two traditional and post-activation potentiation warm-up methods on ground reaction forces during squat-jump. Scientific Journal of Kurdistan University of Medical Sciences. 2018;23(1):84-92.
29. Shi L, Ye X, Han D, Yang C, Tu Y. Acute effects of back squat combined with different elastic band resistance on vertical jump performance in collegiate basketball players. Journal of Sports Science and Medicine. 2023;22(3):502-510. [DOI:10.52082/jssm.2023.502]
30. Chen CF, Wang SF, Shen XX, Liu L, Wu HJ. Kinematic analysis of countermovement jump performance in response to immediate neuromuscular electrical stimulation. Mathematical Biosciences and Engineering. 2023;20(9):16031-16042. [DOI:10.3934/mbe.2023715]
31. Beato M, Stiff A, Coratella G. Effects of postactivation potentiation after an eccentric overload bout on countermovement jump and lower-limb muscle strength. Journal of Strength and Conditioning Research. 2021;35(7):1825-1832. [DOI:10.1519/JSC.0000000000003005]
32. Arabatzi F, Patikas D, Zafeiridis A, Giavroudis K, Kannas T, Gourgoulis V, et al. The post-activation potentiation effect on squat jump performance: Age and sex effect. Pediatric Exercise Science. 2014;26(2):187-194. [DOI:10.1123/pes.2013-0052]
33. Nickerson BS, Williams TD, Snarr RL, Park KS. Individual and combined effect of inter-repetition rest and elastic bands on jumping potentiation in resistance-trained men. Journal of Strength and Conditioning Research. 2019;33(8):2087-2093. [DOI:10.1519/JSC.0000000000002593]
34. Sanchez-Sanchez J, Clemente FM, Ramirez-Campillo R, Rodriguez-Fernandez A. Elastic bands during half-squats as a re-warm-up strategy for youth soccer players' performance. Journal of Sports Science and Medicine. 2024;23(4):843-852. [DOI:10.52082/jssm.2024.843]
35. Marin DP, Astorino TA, Serafim AIS, Urtado CB, Prestes J, Polito LFT, et al. Comparison between traditional resistance exercise and variable resistance with elastic bands in acute vertical jump performance. Human Movement. 2021;22(4):28-35. [DOI:10.5114/hm.2021.103287]
36. Koklu O, Alptekin A. Acute effects of FIFA 11+, PEP, HarmoKnee, and dynamic warm-up protocols on phase-specific countermovement jump performance and neuromuscular activation in elite youth soccer players. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation. 2026;18:147. [DOI:10.1186/s13102-026-01599-8]
37. Seki K, Nagano T, Aoyama K, Morioka Y. Squat and countermovement vertical jump dynamics using knee dominant or hip dominant strategies. Journal of Human Kinetics. 2023;86:63-74. [DOI:10.5114/jhk/159285]
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
تماس با ما
فصلنامه بیومکانیک ورزشی
همدان،شهرک مدنی، بلوار امام خمینی(ره)، بلوار پروفسور موسیوند، مجتمع دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، معاونت پژوهش و فناوری، دفتر مجلات علمی
صندوق پستی: 734
تلفن دفتر نشریه: 08134494042
وبسایت: http://biomechanics.iauh.ac.ir
ایمیل: sportbiomechanics@iauh.ac.ir
