دوره 12، شماره 3 - ( 9-1405 )
جلد 12 شماره 3 صفحات 482-460 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rickta J F, Mukta F T J, Shaim S N S, Rahaman M, Arafat Y. Anaerobic Power Cycling Training and Lower-Extremity Performance in Elite Female Handball Players: A Predictive Model Based on Morphological Indices. J Sport Biomech 2026; 12 (3) :460-482
URL: http://biomechanics.iauh.ac.ir/article-1-486-fa.html
URL: http://biomechanics.iauh.ac.ir/article-1-486-fa.html
ریکتا جنّت الفردوس، مختا فاطمه توس جوهورا، شایم شیخ نازموس شاکیب، الرحمن مشفیق، عرفات محمد یاسر. تأثیر تمرینات پاور سایکلینگ بیهوازی بر عملکرد اندام تحتانی بازیکنان نخبه زن هندبال: طراحی مدل پیشبینی بر اساس شاخصهای مورفولوژیک. مجله بیومکانیک ورزشی. 1405; 12 (3) :460-482
جنّت الفردوس ریکتا1 
، فاطمه توس جوهورا مختا1 ، شیخ نازموس شاکیب شایم1 ، مشفیق الرحمن1 ، محمد یاسر عرفات*2
، فاطمه توس جوهورا مختا1 ، شیخ نازموس شاکیب شایم1 ، مشفیق الرحمن1 ، محمد یاسر عرفات*2
1- گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشکده علوم، دانشگاه علم و فناوری جاشور، جاشور، بنگلادش.
2- دفتر تربیت بدنی، دانشگاه مهندسی و فناوری چیتاگونگ، چیتاگونگ، بنگلادش.
2- دفتر تربیت بدنی، دانشگاه مهندسی و فناوری چیتاگونگ، چیتاگونگ، بنگلادش.
متن کامل [PDF 2094 kb]
(157 دریافت)
| چکیده (HTML) (521 مشاهده)
متن کامل: (79 مشاهده)
مقدمه
هندبال یک ورزش تیمی المپیکی است که در سراسر جهان انجام میشود و با جابهجاییهای مکرر بین فعالیتهای با شدت بالا و شدت پایین شناخته میشود (۱). یک مسابقه استاندارد هندبال شامل دو نیمه ۳۰ دقیقهای است که طی آن بازیکنان بهطور مکرر حرکات انفجاری مانند دوی سرعت، شتابگیری، پرش، پرتاب و تغییر جهت را اجرا میکنند و این فعالیتها با دورههایی از راه رفتن یا ایستادن همراه است (۲، ۳). ازاینرو، توانایی اجرای مکرر دوی سرعت، چابکی و توان انفجاری از مهمترین عوامل تعیینکننده عملکرد موفق در این رشته محسوب میشوند (۴). مطالعات فیزیولوژیکی نشان دادهاند که بازیکنان هندبال بخش قابلتوجهی از زمان مسابقه را با شدتهای بالای فعالیت سپری میکنند، بهطوریکه حدود ۴۷ درصد از زمان بازی در محدوده ۸۱ تا ۹۰ درصد حداکثر ضربان قلب و حدود ۲۴ درصد دیگر در شدتهای بیش از ۹۰ درصد حداکثر ضربان قلب انجام میشود (۵، ۶). بنابراین، برای حفظ عملکرد در طول مسابقه، هر دو سیستم تأمین انرژی هوازی و بیهوازی ضروری هستند؛ بهگونهای که متابولیسم بیهوازی از فعالیتهای پرفشار حمایت میکند و متابولیسم هوازی در بازیابی و تداوم فعالیت نقش اساسی دارد (6).
با توجه به ماهیت پرفشار ورزش هندبال، برنامههای تمرینی باید شامل تمرینات آمادگی بیهوازی، توسعه قدرت انفجاری و تمرینات اختصاصی باشند که تغییر جهتهای سریع و تلاشهای مکرر با شدت بالا را که در مسابقات رخ میدهند، شبیهسازی کنند (7، 8). اجرای مکرر دوی سرعت، پرش، شتابگیری، کاهش سرعت و تغییر جهت، فشار قابلتوجهی بر توان اندام تحتانی و ظرفیت بیهوازی وارد میکند (9-13). این ویژگیهای جسمانی برای دستیابی به عملکرد مطلوب در مسابقات رقابتی اهمیت اساسی دارند (14). فعالیتهای مکرر با شدت بالا در مسابقات هندبال موجب افزایش غلظت لاکتات خون و ایجاد فشار متابولیکی قابلتوجهی میشوند (15-17). ازاینرو، بازیکنان هندبال باید از آمادگی جسمانی بیهوازی مناسبی برخوردار باشند تا بتوانند تلاشهای شدید را بهطور مکرر اجرا کرده و در فاصله بین فعالیتها بهسرعت بازیابی شوند (18، 19). پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که تمرینات تناوبی با شدت بالا، تمرینات پلایومتریک، تمرینات مقاومتی انفجاری و سایر روشهای تمرینات بیهوازی میتوانند سازگاریهای فیزیولوژیکی مرتبط با عملکرد را در بازیکنان هندبال بهبود بخشند (20-22).
برای ارزیابی عملکرد بیهوازی ورزشکاران هندبال، آزمونهای میدانی و آزمایشگاهی مختلفی از جمله آزمون توانایی اجرای مکرر دوی سرعت، آزمون رفتوبرگشت، آزمون پرش عمودی و آزمون بیهوازی وینگیت بهکار گرفته شدهاند (23-25). در میان این آزمونها، آزمون ۳۰ ثانیهای وینگیت بهعنوان یکی از معتبرترین و پایاترین روشها برای سنجش توان و ظرفیت بیهوازی شناخته میشود (8، 25، 26). مطالعات پیشین نشان دادهاند که مداخلات تمرینی مختلف، از جمله تمرینات مقاومتی دایرهای در شرایط هیپوکسی، تمرینات تناوبی با شدت بالا و تمرینات قدرت مرکزی مبتنی بر توپ سوئیسی، میتوانند ظرفیت فعالیت بیهوازی و تولید توان را در ورزشکاران بهبود بخشند (27-29). با این حال، روشهای تمرینی موجود همواره قادر نیستند بهطور کامل ماهیت متناوب و نیازهای فعالیتهای پرفشار ورزش هندبال را بازآفرینی کنند.
ترکیب بدنی و ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی نیز از عوامل مهم تعیینکننده عملکرد بیهوازی محسوب میشوند. محیط اندامها، حجم عضلات و توده عضلانی اسکلتی از شاخصهای رایج برای ارزیابی رشد عضلانی در پژوهشهای علوم ورزشی و تربیتبدنی هستند (30، 31). مطالعات گذشته نشان دادهاند که توده عضلانی، محیط اندامها و حجم عضلات را میتوان از طریق برنامههای تمرینی هدفمند تغییر داد و این شاخصها با قدرت عضلانی و توان تولید نیرو ارتباط مثبتی دارند (30-35). از آنجا که قدرت عضلانی ارتباط نزدیکی با سطح مقطع عضله دارد، اندازهگیری محیط اندامها بهطور گسترده بهعنوان شاخصی عملی برای ارزیابی توسعه قدرت در جمعیتهای ورزشی و بالینی مورد استفاده قرار میگیرد (32، 33). افزون بر این، نشان داده شده است که تمرینات مقاومتی موجب افزایش توان اندام تحتانی و محیط ران میشوند و ارتباط مثبتی بین محیط ران و شاخصهای عملکرد وابسته به توان گزارش شده است (30، 34، 35).
شواهد همچنین نشان میدهند که عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج ارتباط نزدیکی با ویژگیهای ترکیب بدنی دارد. بهطور کلی، توده بدون چربی و توده عضلانی اسکلتی بیشتر با افزایش توان بیشینه، توان میانگین و عملکرد پرش همراه هستند، در حالی که درصد بالاتر چربی بدن با کاهش عملکرد و افزایش خستگی ارتباط دارد (39، 40). علاوه بر این، رویکردهای مختلف تمرینات مقاومتی ممکن است پیامدهای عملکردی متفاوتی ایجاد کنند؛ بهطوریکه تمرین مبتنی بر سرعت بهویژه در بهبود قدرت انفجاری و توان بیشینه مؤثر است، در حالی که تمرین مبتنی بر درصد یک تکرار بیشینه ممکن است برای افزایش توان میانگین و ظرفیتهای مرتبط با استقامت سودمندتر باشد (41-43). بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی تمرینات دوچرخهسواری توانی بهعنوان یک مداخله هدفمند برای بهبود ظرفیت فعالیت بیهوازی در بازیکنان نخبه زن هندبال طراحی شد؛ گروهی از ورزشکاران که در آنان قدرت انفجاری و عملکرد با شدت بالا و کوتاهمدت از عوامل کلیدی موفقیت محسوب میشود. همچنین، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین محیط اندام تحتانی، توده عضلانی اسکلتی و شاخصهای عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج انجام شد. با تلفیق این متغیرها، تلاش شد مدلهای پیشبینیکنندهای ارائه شوند که بتوانند بهعنوان ابزارهایی عملی، عینی و مقرونبهصرفه برای پایش روند پیشرفت ورزشکاران و بهینهسازی راهبردهای تمرینی مورد استفاده قرار گیرند.
روش شناسی
شرکتکنندگان
در این پژوهش، ۴۳ بازیکن نخبه زن هندبال که در لیگ ملی هندبال بانوان بنگلادش شرکت کرده بودند و حداقل پنج سال سابقه تمرین مستمر در رشته هندبال داشتند، وارد مطالعه شدند. شرکتکنندگان بر اساس عملکرد اولیه در آزمون دوچرخهکارسنج بیهوازی به دو گروه تقسیم شدند. پس از انجام ارزیابیهای پایه، ورزشکاران در گروه کنترل (21=n) و گروه تمرین (22=n) قرار گرفتند. بهمنظور افزایش دقت روششناختی، معیارهای ورود و خروج از پیش تعیین شدند. همگنی اولیه دو گروه با استفاده از آزمون t مستقل بررسی شد و نتایج نشان داد که بین دو گروه از نظر متغیرهای اصلی عملکرد بیهوازی تفاوت معنیداری وجود نداشت. ورزشکارانی که سابقه بیماریهای قلبیعروقی یا هرگونه وضعیت پزشکی منعکننده انجام فعالیتهای بیهوازی با شدت بالا را داشتند، از مطالعه کنار گذاشته شدند. تمامی شرکتکنندگان بهصورت داوطلبانه و بدون دریافت هیچگونه پاداش مالی در پژوهش شرکت کردند و پیش از آغاز جمعآوری دادهها، رضایتنامه آگاهانه کتبی را امضا نمودند. تمامی مراحل پژوهش بر اساس دستورالعملهای استاندارد آزمون اجرا شد. پیش از جمعآوری دادهها، اطلاعات جمعیتشناختی شامل سن، قد، وزن و شاخص توده بدنی ثبت شد. همچنین، ترکیب بدنی و توده عضلانی اسکلتی با استفاده از دستگاه معتبر آنالیز امپدانس بیوالکتریکی (InBody 720، شرکت Biospace)، سئول، کره جنوبی ارزیابی شد (44، 45).
اندازهگیریهای آنتروپومتریکی و مورفولوژی اندام تحتانی
پیش از انجام آزمونها، اهداف و مراحل اجرای پژوهش بهطور کامل برای تمامی شرکتکنندگان توضیح داده شد. بهمنظور افزایش دقت و پایایی اندازهگیریها، تمامی ارزیابیهای مورفولوژیک اندام تحتانی توسط یک ارزیاب دارای صلاحیت انجام شد. شرکتکنندگان در وضعیت ایستاده و با توزیع یکنواخت وزن بدن بر روی هر دو اندام تحتانی قرار گرفتند. محیط ران با استفاده از نوار آنتروپومتری لوفکین (Lufkin W606PM) در نقطه میانی بین برجستگی تروکانتر بزرگ و کندیل خارجی استخوان ران اندازهگیری و بر حسب سانتیمتر ثبت شد (46، 47). محیط ساق نیز در بیشترین محیط عضله ساق اندازهگیری شد. اندازهگیریهای اولیه یک روز پیش از شروع مداخله انجام شد و ارزیابیهای پس از مداخله نیز یک روز پس از پایان آخرین جلسه تمرینی صورت گرفت.
پروتکل تمرین دوچرخهسواری بیهوازی
مداخله تمرینی دوچرخهسواری بیهوازی بهصورت طولی و در چهار دوره فصلی (زمستان، بهار، تابستان و پاییز) اجرا شد. در هر دوره، گروه تمرین یک برنامه پیشرونده به مدت ۵/۳ هفته را شامل هفت جلسه تمرینی، با فراوانی دو جلسه در هفته، انجام داد. تمامی جلسات تمرینی در برنامه تمرینات معمول فصل مسابقات ورزشکاران ادغام شد. هر جلسه با یک گرمکردن فعال استاندارد شامل ۱۲۰ ثانیه رکابزدن سبک آغاز میشد. سپس شرکتکنندگان یک آزمون دوچرخهسواری بیشینه به مدت ۳۰ ثانیه به روش وینگیت را در برابر مقاومتی معادل 075/0 کیلوگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن اجرا میکردند. پس از آن، ۳۰۰ ثانیه استراحت غیرفعال در نظر گرفته میشد. این توالی در هر جلسه تمرینی چهار بار تکرار شد (شکل ۱). گروه کنترل تنها برنامه معمول تمرینات هندبال خود شامل تمرینات فنی، تاکتیکی و آمادگی جسمانی را ادامه داد و هیچگونه تمرین اضافی دوچرخهسواری دریافت نکرد. ارزیابی متغیرهای پیامد در آغاز مطالعه و پس از پایان دوره مداخله انجام شد. طراحی این پروتکل بر اساس اصول پذیرفتهشده فیزیولوژی ورزش که بهطور گسترده برای ارزیابی عملکرد بیهوازی و سازگاریهای ناشی از تمرین مورد استفاده قرار میگیرند، انجام شد (8، 49).
هندبال یک ورزش تیمی المپیکی است که در سراسر جهان انجام میشود و با جابهجاییهای مکرر بین فعالیتهای با شدت بالا و شدت پایین شناخته میشود (۱). یک مسابقه استاندارد هندبال شامل دو نیمه ۳۰ دقیقهای است که طی آن بازیکنان بهطور مکرر حرکات انفجاری مانند دوی سرعت، شتابگیری، پرش، پرتاب و تغییر جهت را اجرا میکنند و این فعالیتها با دورههایی از راه رفتن یا ایستادن همراه است (۲، ۳). ازاینرو، توانایی اجرای مکرر دوی سرعت، چابکی و توان انفجاری از مهمترین عوامل تعیینکننده عملکرد موفق در این رشته محسوب میشوند (۴). مطالعات فیزیولوژیکی نشان دادهاند که بازیکنان هندبال بخش قابلتوجهی از زمان مسابقه را با شدتهای بالای فعالیت سپری میکنند، بهطوریکه حدود ۴۷ درصد از زمان بازی در محدوده ۸۱ تا ۹۰ درصد حداکثر ضربان قلب و حدود ۲۴ درصد دیگر در شدتهای بیش از ۹۰ درصد حداکثر ضربان قلب انجام میشود (۵، ۶). بنابراین، برای حفظ عملکرد در طول مسابقه، هر دو سیستم تأمین انرژی هوازی و بیهوازی ضروری هستند؛ بهگونهای که متابولیسم بیهوازی از فعالیتهای پرفشار حمایت میکند و متابولیسم هوازی در بازیابی و تداوم فعالیت نقش اساسی دارد (6).
با توجه به ماهیت پرفشار ورزش هندبال، برنامههای تمرینی باید شامل تمرینات آمادگی بیهوازی، توسعه قدرت انفجاری و تمرینات اختصاصی باشند که تغییر جهتهای سریع و تلاشهای مکرر با شدت بالا را که در مسابقات رخ میدهند، شبیهسازی کنند (7، 8). اجرای مکرر دوی سرعت، پرش، شتابگیری، کاهش سرعت و تغییر جهت، فشار قابلتوجهی بر توان اندام تحتانی و ظرفیت بیهوازی وارد میکند (9-13). این ویژگیهای جسمانی برای دستیابی به عملکرد مطلوب در مسابقات رقابتی اهمیت اساسی دارند (14). فعالیتهای مکرر با شدت بالا در مسابقات هندبال موجب افزایش غلظت لاکتات خون و ایجاد فشار متابولیکی قابلتوجهی میشوند (15-17). ازاینرو، بازیکنان هندبال باید از آمادگی جسمانی بیهوازی مناسبی برخوردار باشند تا بتوانند تلاشهای شدید را بهطور مکرر اجرا کرده و در فاصله بین فعالیتها بهسرعت بازیابی شوند (18، 19). پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که تمرینات تناوبی با شدت بالا، تمرینات پلایومتریک، تمرینات مقاومتی انفجاری و سایر روشهای تمرینات بیهوازی میتوانند سازگاریهای فیزیولوژیکی مرتبط با عملکرد را در بازیکنان هندبال بهبود بخشند (20-22).
برای ارزیابی عملکرد بیهوازی ورزشکاران هندبال، آزمونهای میدانی و آزمایشگاهی مختلفی از جمله آزمون توانایی اجرای مکرر دوی سرعت، آزمون رفتوبرگشت، آزمون پرش عمودی و آزمون بیهوازی وینگیت بهکار گرفته شدهاند (23-25). در میان این آزمونها، آزمون ۳۰ ثانیهای وینگیت بهعنوان یکی از معتبرترین و پایاترین روشها برای سنجش توان و ظرفیت بیهوازی شناخته میشود (8، 25، 26). مطالعات پیشین نشان دادهاند که مداخلات تمرینی مختلف، از جمله تمرینات مقاومتی دایرهای در شرایط هیپوکسی، تمرینات تناوبی با شدت بالا و تمرینات قدرت مرکزی مبتنی بر توپ سوئیسی، میتوانند ظرفیت فعالیت بیهوازی و تولید توان را در ورزشکاران بهبود بخشند (27-29). با این حال، روشهای تمرینی موجود همواره قادر نیستند بهطور کامل ماهیت متناوب و نیازهای فعالیتهای پرفشار ورزش هندبال را بازآفرینی کنند.
ترکیب بدنی و ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی نیز از عوامل مهم تعیینکننده عملکرد بیهوازی محسوب میشوند. محیط اندامها، حجم عضلات و توده عضلانی اسکلتی از شاخصهای رایج برای ارزیابی رشد عضلانی در پژوهشهای علوم ورزشی و تربیتبدنی هستند (30، 31). مطالعات گذشته نشان دادهاند که توده عضلانی، محیط اندامها و حجم عضلات را میتوان از طریق برنامههای تمرینی هدفمند تغییر داد و این شاخصها با قدرت عضلانی و توان تولید نیرو ارتباط مثبتی دارند (30-35). از آنجا که قدرت عضلانی ارتباط نزدیکی با سطح مقطع عضله دارد، اندازهگیری محیط اندامها بهطور گسترده بهعنوان شاخصی عملی برای ارزیابی توسعه قدرت در جمعیتهای ورزشی و بالینی مورد استفاده قرار میگیرد (32، 33). افزون بر این، نشان داده شده است که تمرینات مقاومتی موجب افزایش توان اندام تحتانی و محیط ران میشوند و ارتباط مثبتی بین محیط ران و شاخصهای عملکرد وابسته به توان گزارش شده است (30، 34، 35).
شواهد همچنین نشان میدهند که عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج ارتباط نزدیکی با ویژگیهای ترکیب بدنی دارد. بهطور کلی، توده بدون چربی و توده عضلانی اسکلتی بیشتر با افزایش توان بیشینه، توان میانگین و عملکرد پرش همراه هستند، در حالی که درصد بالاتر چربی بدن با کاهش عملکرد و افزایش خستگی ارتباط دارد (39، 40). علاوه بر این، رویکردهای مختلف تمرینات مقاومتی ممکن است پیامدهای عملکردی متفاوتی ایجاد کنند؛ بهطوریکه تمرین مبتنی بر سرعت بهویژه در بهبود قدرت انفجاری و توان بیشینه مؤثر است، در حالی که تمرین مبتنی بر درصد یک تکرار بیشینه ممکن است برای افزایش توان میانگین و ظرفیتهای مرتبط با استقامت سودمندتر باشد (41-43). بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی تمرینات دوچرخهسواری توانی بهعنوان یک مداخله هدفمند برای بهبود ظرفیت فعالیت بیهوازی در بازیکنان نخبه زن هندبال طراحی شد؛ گروهی از ورزشکاران که در آنان قدرت انفجاری و عملکرد با شدت بالا و کوتاهمدت از عوامل کلیدی موفقیت محسوب میشود. همچنین، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین محیط اندام تحتانی، توده عضلانی اسکلتی و شاخصهای عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج انجام شد. با تلفیق این متغیرها، تلاش شد مدلهای پیشبینیکنندهای ارائه شوند که بتوانند بهعنوان ابزارهایی عملی، عینی و مقرونبهصرفه برای پایش روند پیشرفت ورزشکاران و بهینهسازی راهبردهای تمرینی مورد استفاده قرار گیرند.
روش شناسی
شرکتکنندگان
در این پژوهش، ۴۳ بازیکن نخبه زن هندبال که در لیگ ملی هندبال بانوان بنگلادش شرکت کرده بودند و حداقل پنج سال سابقه تمرین مستمر در رشته هندبال داشتند، وارد مطالعه شدند. شرکتکنندگان بر اساس عملکرد اولیه در آزمون دوچرخهکارسنج بیهوازی به دو گروه تقسیم شدند. پس از انجام ارزیابیهای پایه، ورزشکاران در گروه کنترل (21=n) و گروه تمرین (22=n) قرار گرفتند. بهمنظور افزایش دقت روششناختی، معیارهای ورود و خروج از پیش تعیین شدند. همگنی اولیه دو گروه با استفاده از آزمون t مستقل بررسی شد و نتایج نشان داد که بین دو گروه از نظر متغیرهای اصلی عملکرد بیهوازی تفاوت معنیداری وجود نداشت. ورزشکارانی که سابقه بیماریهای قلبیعروقی یا هرگونه وضعیت پزشکی منعکننده انجام فعالیتهای بیهوازی با شدت بالا را داشتند، از مطالعه کنار گذاشته شدند. تمامی شرکتکنندگان بهصورت داوطلبانه و بدون دریافت هیچگونه پاداش مالی در پژوهش شرکت کردند و پیش از آغاز جمعآوری دادهها، رضایتنامه آگاهانه کتبی را امضا نمودند. تمامی مراحل پژوهش بر اساس دستورالعملهای استاندارد آزمون اجرا شد. پیش از جمعآوری دادهها، اطلاعات جمعیتشناختی شامل سن، قد، وزن و شاخص توده بدنی ثبت شد. همچنین، ترکیب بدنی و توده عضلانی اسکلتی با استفاده از دستگاه معتبر آنالیز امپدانس بیوالکتریکی (InBody 720، شرکت Biospace)، سئول، کره جنوبی ارزیابی شد (44، 45).
اندازهگیریهای آنتروپومتریکی و مورفولوژی اندام تحتانی
پیش از انجام آزمونها، اهداف و مراحل اجرای پژوهش بهطور کامل برای تمامی شرکتکنندگان توضیح داده شد. بهمنظور افزایش دقت و پایایی اندازهگیریها، تمامی ارزیابیهای مورفولوژیک اندام تحتانی توسط یک ارزیاب دارای صلاحیت انجام شد. شرکتکنندگان در وضعیت ایستاده و با توزیع یکنواخت وزن بدن بر روی هر دو اندام تحتانی قرار گرفتند. محیط ران با استفاده از نوار آنتروپومتری لوفکین (Lufkin W606PM) در نقطه میانی بین برجستگی تروکانتر بزرگ و کندیل خارجی استخوان ران اندازهگیری و بر حسب سانتیمتر ثبت شد (46، 47). محیط ساق نیز در بیشترین محیط عضله ساق اندازهگیری شد. اندازهگیریهای اولیه یک روز پیش از شروع مداخله انجام شد و ارزیابیهای پس از مداخله نیز یک روز پس از پایان آخرین جلسه تمرینی صورت گرفت.
پروتکل تمرین دوچرخهسواری بیهوازی
مداخله تمرینی دوچرخهسواری بیهوازی بهصورت طولی و در چهار دوره فصلی (زمستان، بهار، تابستان و پاییز) اجرا شد. در هر دوره، گروه تمرین یک برنامه پیشرونده به مدت ۵/۳ هفته را شامل هفت جلسه تمرینی، با فراوانی دو جلسه در هفته، انجام داد. تمامی جلسات تمرینی در برنامه تمرینات معمول فصل مسابقات ورزشکاران ادغام شد. هر جلسه با یک گرمکردن فعال استاندارد شامل ۱۲۰ ثانیه رکابزدن سبک آغاز میشد. سپس شرکتکنندگان یک آزمون دوچرخهسواری بیشینه به مدت ۳۰ ثانیه به روش وینگیت را در برابر مقاومتی معادل 075/0 کیلوگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن اجرا میکردند. پس از آن، ۳۰۰ ثانیه استراحت غیرفعال در نظر گرفته میشد. این توالی در هر جلسه تمرینی چهار بار تکرار شد (شکل ۱). گروه کنترل تنها برنامه معمول تمرینات هندبال خود شامل تمرینات فنی، تاکتیکی و آمادگی جسمانی را ادامه داد و هیچگونه تمرین اضافی دوچرخهسواری دریافت نکرد. ارزیابی متغیرهای پیامد در آغاز مطالعه و پس از پایان دوره مداخله انجام شد. طراحی این پروتکل بر اساس اصول پذیرفتهشده فیزیولوژی ورزش که بهطور گسترده برای ارزیابی عملکرد بیهوازی و سازگاریهای ناشی از تمرین مورد استفاده قرار میگیرند، انجام شد (8، 49).
تحلیل آماری
تمامی دادهها ابتدا در نرمافزار Microsoft Excel وارد و سپس با استفاده از نرمافزار IBM SPSS Statistics نسخه ۲۵/۰ (IBM Corp.)، آرمونک، نیویورک، ایالات متحده آمریکا تجزیهوتحلیل شدند. برای اطمینان از صحت دادهها، ورود اطلاعات بهصورت مستقل بازبینی شد. پیش از انجام تحلیلهای استنباطی، طبیعی بودن توزیع دادهها با آزمون شاپیرو–ویلک و همگنی واریانسها با آزمون لون بررسی شد. تمامی متغیرهای اصلی پژوهش شرایط لازم برای استفاده از آزمونهای پارامتریک را برآورده کردند. آمار توصیفی بهصورت میانگین ± انحراف معیار گزارش شد. برای بررسی تفاوتهای اولیه بین دو گروه از آزمون t مستقل استفاده شد. همچنین، بهمنظور بررسی تغییرات درونگروهی طی جلسات تمرینی، از تحلیل واریانس یکطرفه با اندازهگیریهای مکرر و برای ارزیابی اثر متقابل گروه × زمان از تحلیل واریانس دوطرفه با اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. در صورت مشاهده اثرات معنیدار، مقایسههای تعقیبی با استفاده از آزمون حداقل تفاوت معنیدار (LSD) انجام گرفت. علاوه بر این، برای بررسی ارتباط بین ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی و شاخصهای عملکرد بیهوازی دوچرخهکارسنج از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. سپس، بهمنظور ارائه مدلهای پیشبینیکننده برای مهمترین شاخصهای عملکرد بیهوازی، تحلیل رگرسیون خطی چندگانه با استفاده از متغیرهای آنتروپومتریکی اندام تحتانی و توده عضلانی اسکلتی بهعنوان متغیرهای پیشبین انجام شد. در تمامی تحلیلها، سطح معنیداری آماری برابر با 0.05 >p در نظر گرفته شد.
نتایج
ویژگیهای توصیفی شرکتکنندگان در دورههای مختلف مطالعه در جدول ۱ ارائه شده است. نتایج نشان داد که در ابتدای مطالعه، تفاوت معنیداری در ویژگیهای آنتروپومتریکی شرکتکنندگان بین دورههای مختلف وجود نداشت و از این نظر، گروهها از همگنی مناسبی برخوردار بودند. نتایج آزمون وینگیت در مرحله پیشآزمون برای گروه کنترل و گروه تمرین در جدول ۲ ارائه شده است. مقایسه دو گروه نشان داد که پیش از شروع مداخله، تفاوت معنیداری در توان میانگین، توان میانگین نسبت به وزن بدن، توان بیشینه، توان بیشینه نسبت به وزن بدن، شاخص خستگی و کل کار انجامشده بین دو گروه وجود نداشت (0.05 <p). ین یافتهها بیانگر همگنی اولیه گروهها از نظر شاخصهای عملکرد بیهوازی بودند. تغییرات شاخصهای عملکرد آزمون وینگیت پس از اجرای مداخله در جدول ۳ ارائه شده است. نتایج نشان داد که بین دو گروه در توان میانگین (0.029 =p) و توان بیشینه نسبت به وزن بدن (0.022 =p) تفاوت معنیداری وجود داشت. اگرچه در گروه تمرین بهبودهایی در برخی شاخصهای عملکرد مشاهده شد، اما در متغیرهای توان بیشینه، شاخص خستگی و کل کار انجامشده، تفاوت معنیداری بین دو گروه مشاهده نشد (0.05 <p).
تمامی دادهها ابتدا در نرمافزار Microsoft Excel وارد و سپس با استفاده از نرمافزار IBM SPSS Statistics نسخه ۲۵/۰ (IBM Corp.)، آرمونک، نیویورک، ایالات متحده آمریکا تجزیهوتحلیل شدند. برای اطمینان از صحت دادهها، ورود اطلاعات بهصورت مستقل بازبینی شد. پیش از انجام تحلیلهای استنباطی، طبیعی بودن توزیع دادهها با آزمون شاپیرو–ویلک و همگنی واریانسها با آزمون لون بررسی شد. تمامی متغیرهای اصلی پژوهش شرایط لازم برای استفاده از آزمونهای پارامتریک را برآورده کردند. آمار توصیفی بهصورت میانگین ± انحراف معیار گزارش شد. برای بررسی تفاوتهای اولیه بین دو گروه از آزمون t مستقل استفاده شد. همچنین، بهمنظور بررسی تغییرات درونگروهی طی جلسات تمرینی، از تحلیل واریانس یکطرفه با اندازهگیریهای مکرر و برای ارزیابی اثر متقابل گروه × زمان از تحلیل واریانس دوطرفه با اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. در صورت مشاهده اثرات معنیدار، مقایسههای تعقیبی با استفاده از آزمون حداقل تفاوت معنیدار (LSD) انجام گرفت. علاوه بر این، برای بررسی ارتباط بین ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی و شاخصهای عملکرد بیهوازی دوچرخهکارسنج از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. سپس، بهمنظور ارائه مدلهای پیشبینیکننده برای مهمترین شاخصهای عملکرد بیهوازی، تحلیل رگرسیون خطی چندگانه با استفاده از متغیرهای آنتروپومتریکی اندام تحتانی و توده عضلانی اسکلتی بهعنوان متغیرهای پیشبین انجام شد. در تمامی تحلیلها، سطح معنیداری آماری برابر با 0.05 >p در نظر گرفته شد.
نتایج
ویژگیهای توصیفی شرکتکنندگان در دورههای مختلف مطالعه در جدول ۱ ارائه شده است. نتایج نشان داد که در ابتدای مطالعه، تفاوت معنیداری در ویژگیهای آنتروپومتریکی شرکتکنندگان بین دورههای مختلف وجود نداشت و از این نظر، گروهها از همگنی مناسبی برخوردار بودند. نتایج آزمون وینگیت در مرحله پیشآزمون برای گروه کنترل و گروه تمرین در جدول ۲ ارائه شده است. مقایسه دو گروه نشان داد که پیش از شروع مداخله، تفاوت معنیداری در توان میانگین، توان میانگین نسبت به وزن بدن، توان بیشینه، توان بیشینه نسبت به وزن بدن، شاخص خستگی و کل کار انجامشده بین دو گروه وجود نداشت (0.05 <p). ین یافتهها بیانگر همگنی اولیه گروهها از نظر شاخصهای عملکرد بیهوازی بودند. تغییرات شاخصهای عملکرد آزمون وینگیت پس از اجرای مداخله در جدول ۳ ارائه شده است. نتایج نشان داد که بین دو گروه در توان میانگین (0.029 =p) و توان بیشینه نسبت به وزن بدن (0.022 =p) تفاوت معنیداری وجود داشت. اگرچه در گروه تمرین بهبودهایی در برخی شاخصهای عملکرد مشاهده شد، اما در متغیرهای توان بیشینه، شاخص خستگی و کل کار انجامشده، تفاوت معنیداری بین دو گروه مشاهده نشد (0.05 <p).
تغییرات شاخصهای عملکردی طی هفت جلسه اجرای برنامه تمرین دوچرخهسواری توانی در جدول ۴ ارائه شده است. نتایج نشان داد که توان میانگین (0.004 =p)، توان میانگین نسبت به وزن بدن (0.001 >p)، حداقل توان (0.017 =p) و کل کار انجامشده (0.037 =p) در طول دوره تمرینی بهطور معنیداری افزایش یافتند. نتایج آزمون تعقیبی نیز نشان داد که عملکرد ورزشکاران در جلسات پنجم تا هفتم بهطور معنیداری بهتر از جلسات ابتدایی بود. در مقابل، تغییرات توان بیشینه، توان بیشینه نسبت به وزن بدن و شاخص خستگی در طول دوره تمرینی از نظر آماری معنیدار نبود (0.05 <p). ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی و ارتباط آنها با شاخصهای عملکرد بیهوازی در شکل ۲ نشان داده شده است. نتایج تحلیل همبستگی بیانگر وجود ارتباط مثبت و معنیدار بین عملکرد بیهوازی و توده عضلانی اسکلتی، محیط ران و محیط ساق بود. همچنین، وزن بدن با توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی و برخی اندازههای محیط اندامها ارتباط مثبت و معنیداری نشان داد. بهمنظور تعیین ارزش پیشبینیکنندگی ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی برای عملکرد بیهوازی دوچرخهکارسنج، تحلیل رگرسیون خطی چندگانه انجام شد که نتایج آن در جدول ۵ ارائه شده است. مدلهای رگرسیونی توانستند 86/6 درصد از واریانس توان بیشینه، 82.8 درصد از واریانس توان میانگین، 61.8 درصد از واریانس توان بیشینه نسبت به وزن بدن و 70.1 درصد از واریانس شاخص خستگی را تبیین کنند. این یافتهها نشان میدهد که توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی و محیط اندامها از پیشبینهای مهم عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج در بازیکنان نخبه زن هندبال هستند.
بحث
پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات تمرین دوچرخهسواری توانی بیهوازی بر عملکرد بیهوازی و همچنین بررسی ارتباط ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی با عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج در بازیکنان نخبه زن هندبال انجام شد. یافتههای این پژوهش نشان داد که تمرین دوچرخهسواری توانی موجب بهبود برخی از شاخصهای آزمون وینگیت، بهویژه توان میانگین، توان میانگین نسبت به وزن بدن، حداقل توان و کل کار انجامشده شد. همچنین، توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی و محیط ران ارتباط معنیداری با عملکرد بیهوازی داشتند و در مدلهای رگرسیونی بهعنوان پیشبینهای مهم عملکرد بیهوازی شناخته شدند. ظرفیت بیهوازی یکی از مؤلفههای اساسی عملکرد در ورزش هندبال محسوب میشود، زیرا این رشته مستلزم اجرای مکرر دوی سرعت، پرش، شتابگیری، کاهش سرعت و تغییر جهتهای سریع در طول مسابقه است (4، 9-13). ازاینرو، استفاده از روشهای تمرینی که بتوانند توان اندام تحتانی و عملکرد در فعالیتهای کوتاهمدت با شدت بالا را بهبود بخشند، از اهمیت کاربردی ویژهای برخوردار است.
تمرین دوچرخهسواری توانی نوعی فعالیت بیهوازی با شدت بالا است که فشار قابلتوجهی بر سیستمهای انرژی آدنوزینتریفسفات–فسفوکراتین و گلیکولیتیک وارد میکند و در نتیجه، سازگاریهایی مرتبط با تولید توان و مقاومت در برابر خستگی ایجاد میکند. مطالعات پیشین نیز بهبود عملکرد بیهوازی را پس از اجرای تمرینات تناوبی با شدت بالا و تمرینات تناوبی سرعت در ورزشکاران رشتههای تیمی گزارش کردهاند (51-57). یافتههای پژوهش حاضر نشان داد که گروه تمرین نسبت به گروه کنترل، بهبود بیشتری در شاخصهای عملکرد آزمون وینگیت داشت. این بهبودها بهویژه در توان میانگین و توان بیشینه نسبت به وزن بدن پس از پایان دوره تمرینی معنیدار بود. این نتایج با یافتههای پژوهشهای پیشین همسو است که نشان دادهاند برنامههای تمرینی مبتنی بر تمرینات تناوبی با شدت بالا میتوانند توان بیهوازی، توانایی اجرای مکرر دوی سرعت و عملکرد در فعالیتهای شدید را در بازیکنان هندبال و سایر ورزشکاران بهبود بخشند (21، 51-54). همچنین، افزایش تدریجی عملکرد طی جلسات تمرینی نشان میدهد که مواجهه مکرر با محرکهای تمرینی شدید ناشی از دوچرخهسواری میتواند توانایی حفظ تولید توان را در فعالیتهای بیشینه کوتاهمدت افزایش دهد. یافته مهم دیگر این پژوهش، ارتباط قوی بین ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی و عملکرد بیهوازی بود. محیط ران و توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی با چندین شاخص آزمون وینگیت همبستگی مثبت و معنیداری نشان دادند. این یافته با نتایج پژوهشهای پیشین همخوانی دارد که نشان دادهاند اندازه عضله و سطح مقطع آن از عوامل مهم تعیینکننده تولید نیرو و توان هستند (60-62). از آنجا که افزایش توده عضلانی ظرفیت بیشتری برای تولید نیرو فراهم میکند، ورزشکارانی که از رشد عضلانی بیشتری در اندام تحتانی برخوردار هستند، معمولاً میتوانند در آزمونهای بیهوازی، مقادیر بیشتری از توان بیشینه و توان میانگین را تولید کنند.
روابط مشاهدهشده در این مطالعه احتمالاً بازتابی از سازگاریهای فیزیولوژیکی ناشی از تمرینات با شدت بالا و تمرینات مقاومتی است. بهبودهای اولیه عملکرد معمولاً ناشی از سازگاریهای عصبی، از جمله افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و بهبود هماهنگی عصبیعضلانی است، در حالی که بهبودهای بلندمدت بیشتر به هیپرتروفی عضلانی و افزایش پروتئینهای انقباضی نسبت داده میشوند (65-67). همچنین، پژوهشهای گذشته نشان دادهاند که تمرینات مقاومتی و تمرینات با شدت بالا میتوانند طی چند هفته موجب افزایش محیط ران و توده عضلانی اسکلتی شوند و در نتیجه، عملکرد قدرتی و توانی را بهبود بخشند (63، 66-68). یافتههای پژوهش حاضر نیز این نتایج را تأیید کرده و نشان میدهد که ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی ارتباط نزدیکی با شاخصهای توان بیهوازی در بازیکنان زن هندبال دارند.
عوامل محیطی، وضعیت تغذیهای و ویژگیهای بار تمرینی نیز میتوانند بر عملکرد بیهوازی و میزان سازگاری ناشی از تمرین تأثیرگذار باشند (46، 68، 69). با وجود این، ارتباط قوی مشاهدهشده بین توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی، محیط اندامها و عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج با اصول شناختهشده فیزیولوژی ورزش همخوانی دارد که بر اساس آن، تولید نیرو ارتباط مستقیمی با اندازه عضله و سطح مقطع فیزیولوژیک آن دارد (68-70). این یافتهها از بهکارگیری اندازهگیریهای آنتروپومتریکی اندام تحتانی بهعنوان شاخصهایی عملی برای برآورد ظرفیت عملکرد بیهوازی حمایت میکنند. همچنین، مدلهای رگرسیونی ارائهشده در این پژوهش توانستند بخش قابلتوجهی از واریانس متغیرهای عملکرد بیهوازی را تبیین کنند. از دیدگاه کاربردی، این مدلها میتوانند ابزاری ساده، کمهزینه و در دسترس برای مربیان و متخصصان علوم ورزشی باشند تا در شرایطی که تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته در اختیار نیست، عملکرد بیهوازی ورزشکاران را برآورد کنند. چنین رویکردی بهویژه در محیطهای تمرینی و باشگاههای ورزشی که دسترسی به تجهیزات تخصصی ارزیابی عملکرد محدود است، میتواند ارزش عملی قابلتوجهی داشته باشد. با این حال، این پژوهش دارای محدودیتهایی نیز بود که باید در تفسیر نتایج مورد توجه قرار گیرد. نخست، مطالعه تنها بر روی بازیکنان زن هندبال انجام شد؛ بنابراین، تعمیم نتایج به ورزشکاران مرد یا سایر رشتههای ورزشی باید با احتیاط صورت گیرد. دوم، حجم نمونه نسبتاً محدود بود که ممکن است قابلیت تعمیم مدلهای پیشبینیکننده را کاهش دهد. ازاینرو، پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده این مدلها را در نمونههای بزرگتر و متنوعتر از ورزشکاران بررسی کرده و کاربرد آنها را در رشتههای ورزشی مختلف و سطوح متفاوت رقابتی ارزیابی کنند.
نتیجهگیری نهایی
نتایج این پژوهش نشان داد که اجرای یک برنامه هدفمند تمرین دوچرخهسواری توانی بیهوازی موجب بهبود توان میانگین و توان بیشینه نسبی در بازیکنان نخبه زن هندبال میشود. اگرچه دو گروه در ابتدای مطالعه از نظر شاخصهای عملکرد بیهوازی همگن بودند، گروه تمرین در طول دوره مداخله روندی پیشرونده از بهبود عملکرد را نشان داد و پس از پایان مداخله، در برخی از شاخصهای آزمون وینگیت عملکرد بهتری نسبت به گروه کنترل داشت. همچنین، ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی، بهویژه توده عضلانی اسکلتی و محیط ران، بهعنوان پیشبینهای معنیدار عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج شناسایی شدند. مدلهای رگرسیون خطی چندگانه ارائهشده در این پژوهش میتوانند بهعنوان روشی عملی، کمهزینه و قابل استفاده در محیطهای ورزشی برای ارزیابی وضعیت آمادگی اندام تحتانی و پایش عملکرد بیهوازی ورزشکاران، بهویژه در شرایطی که دسترسی به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی محدود است، مورد استفاده قرار گیرند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این پژوهش مطابق با اصول اخلاقی مندرج در بیانیه هلسینکی انجام شد. پیش از جمعآوری دادهها، اطلاعات کامل در خصوص اهداف پژوهش، روش اجرا، مخاطرات احتمالی و محرمانه بودن اطلاعات در اختیار تمامی شرکتکنندگان قرار گرفت. همچنین، پیش از ورود به مطالعه، رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان اخذ شد.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه حمایت مالی ویژهای از سازمانها یا نهادهای دولتی، تجاری یا غیرانتفاعی دریافت نکرد.
مشارکت نویسندگان
تمامی نویسندگان بهطور مساوی در ایدهپردازی و طراحی پژوهش، جمعآوری دادهها، تحلیل و تفسیر نتایج و نگارش مقاله مشارکت داشتند. همچنین، همه نویسندگان نسخه نهایی مقاله را بررسی و تأیید کردند.
تعارض
نویسندگان اعلام میکنند که هیچگونه تعارض منافعی در ارتباط با این پژوهش ندارند.
پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات تمرین دوچرخهسواری توانی بیهوازی بر عملکرد بیهوازی و همچنین بررسی ارتباط ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی با عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج در بازیکنان نخبه زن هندبال انجام شد. یافتههای این پژوهش نشان داد که تمرین دوچرخهسواری توانی موجب بهبود برخی از شاخصهای آزمون وینگیت، بهویژه توان میانگین، توان میانگین نسبت به وزن بدن، حداقل توان و کل کار انجامشده شد. همچنین، توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی و محیط ران ارتباط معنیداری با عملکرد بیهوازی داشتند و در مدلهای رگرسیونی بهعنوان پیشبینهای مهم عملکرد بیهوازی شناخته شدند. ظرفیت بیهوازی یکی از مؤلفههای اساسی عملکرد در ورزش هندبال محسوب میشود، زیرا این رشته مستلزم اجرای مکرر دوی سرعت، پرش، شتابگیری، کاهش سرعت و تغییر جهتهای سریع در طول مسابقه است (4، 9-13). ازاینرو، استفاده از روشهای تمرینی که بتوانند توان اندام تحتانی و عملکرد در فعالیتهای کوتاهمدت با شدت بالا را بهبود بخشند، از اهمیت کاربردی ویژهای برخوردار است.
تمرین دوچرخهسواری توانی نوعی فعالیت بیهوازی با شدت بالا است که فشار قابلتوجهی بر سیستمهای انرژی آدنوزینتریفسفات–فسفوکراتین و گلیکولیتیک وارد میکند و در نتیجه، سازگاریهایی مرتبط با تولید توان و مقاومت در برابر خستگی ایجاد میکند. مطالعات پیشین نیز بهبود عملکرد بیهوازی را پس از اجرای تمرینات تناوبی با شدت بالا و تمرینات تناوبی سرعت در ورزشکاران رشتههای تیمی گزارش کردهاند (51-57). یافتههای پژوهش حاضر نشان داد که گروه تمرین نسبت به گروه کنترل، بهبود بیشتری در شاخصهای عملکرد آزمون وینگیت داشت. این بهبودها بهویژه در توان میانگین و توان بیشینه نسبت به وزن بدن پس از پایان دوره تمرینی معنیدار بود. این نتایج با یافتههای پژوهشهای پیشین همسو است که نشان دادهاند برنامههای تمرینی مبتنی بر تمرینات تناوبی با شدت بالا میتوانند توان بیهوازی، توانایی اجرای مکرر دوی سرعت و عملکرد در فعالیتهای شدید را در بازیکنان هندبال و سایر ورزشکاران بهبود بخشند (21، 51-54). همچنین، افزایش تدریجی عملکرد طی جلسات تمرینی نشان میدهد که مواجهه مکرر با محرکهای تمرینی شدید ناشی از دوچرخهسواری میتواند توانایی حفظ تولید توان را در فعالیتهای بیشینه کوتاهمدت افزایش دهد. یافته مهم دیگر این پژوهش، ارتباط قوی بین ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی و عملکرد بیهوازی بود. محیط ران و توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی با چندین شاخص آزمون وینگیت همبستگی مثبت و معنیداری نشان دادند. این یافته با نتایج پژوهشهای پیشین همخوانی دارد که نشان دادهاند اندازه عضله و سطح مقطع آن از عوامل مهم تعیینکننده تولید نیرو و توان هستند (60-62). از آنجا که افزایش توده عضلانی ظرفیت بیشتری برای تولید نیرو فراهم میکند، ورزشکارانی که از رشد عضلانی بیشتری در اندام تحتانی برخوردار هستند، معمولاً میتوانند در آزمونهای بیهوازی، مقادیر بیشتری از توان بیشینه و توان میانگین را تولید کنند.
روابط مشاهدهشده در این مطالعه احتمالاً بازتابی از سازگاریهای فیزیولوژیکی ناشی از تمرینات با شدت بالا و تمرینات مقاومتی است. بهبودهای اولیه عملکرد معمولاً ناشی از سازگاریهای عصبی، از جمله افزایش فراخوانی واحدهای حرکتی و بهبود هماهنگی عصبیعضلانی است، در حالی که بهبودهای بلندمدت بیشتر به هیپرتروفی عضلانی و افزایش پروتئینهای انقباضی نسبت داده میشوند (65-67). همچنین، پژوهشهای گذشته نشان دادهاند که تمرینات مقاومتی و تمرینات با شدت بالا میتوانند طی چند هفته موجب افزایش محیط ران و توده عضلانی اسکلتی شوند و در نتیجه، عملکرد قدرتی و توانی را بهبود بخشند (63، 66-68). یافتههای پژوهش حاضر نیز این نتایج را تأیید کرده و نشان میدهد که ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی ارتباط نزدیکی با شاخصهای توان بیهوازی در بازیکنان زن هندبال دارند.
عوامل محیطی، وضعیت تغذیهای و ویژگیهای بار تمرینی نیز میتوانند بر عملکرد بیهوازی و میزان سازگاری ناشی از تمرین تأثیرگذار باشند (46، 68، 69). با وجود این، ارتباط قوی مشاهدهشده بین توده عضلانی اسکلتی اندام تحتانی، محیط اندامها و عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج با اصول شناختهشده فیزیولوژی ورزش همخوانی دارد که بر اساس آن، تولید نیرو ارتباط مستقیمی با اندازه عضله و سطح مقطع فیزیولوژیک آن دارد (68-70). این یافتهها از بهکارگیری اندازهگیریهای آنتروپومتریکی اندام تحتانی بهعنوان شاخصهایی عملی برای برآورد ظرفیت عملکرد بیهوازی حمایت میکنند. همچنین، مدلهای رگرسیونی ارائهشده در این پژوهش توانستند بخش قابلتوجهی از واریانس متغیرهای عملکرد بیهوازی را تبیین کنند. از دیدگاه کاربردی، این مدلها میتوانند ابزاری ساده، کمهزینه و در دسترس برای مربیان و متخصصان علوم ورزشی باشند تا در شرایطی که تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته در اختیار نیست، عملکرد بیهوازی ورزشکاران را برآورد کنند. چنین رویکردی بهویژه در محیطهای تمرینی و باشگاههای ورزشی که دسترسی به تجهیزات تخصصی ارزیابی عملکرد محدود است، میتواند ارزش عملی قابلتوجهی داشته باشد. با این حال، این پژوهش دارای محدودیتهایی نیز بود که باید در تفسیر نتایج مورد توجه قرار گیرد. نخست، مطالعه تنها بر روی بازیکنان زن هندبال انجام شد؛ بنابراین، تعمیم نتایج به ورزشکاران مرد یا سایر رشتههای ورزشی باید با احتیاط صورت گیرد. دوم، حجم نمونه نسبتاً محدود بود که ممکن است قابلیت تعمیم مدلهای پیشبینیکننده را کاهش دهد. ازاینرو، پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده این مدلها را در نمونههای بزرگتر و متنوعتر از ورزشکاران بررسی کرده و کاربرد آنها را در رشتههای ورزشی مختلف و سطوح متفاوت رقابتی ارزیابی کنند.
نتیجهگیری نهایی
نتایج این پژوهش نشان داد که اجرای یک برنامه هدفمند تمرین دوچرخهسواری توانی بیهوازی موجب بهبود توان میانگین و توان بیشینه نسبی در بازیکنان نخبه زن هندبال میشود. اگرچه دو گروه در ابتدای مطالعه از نظر شاخصهای عملکرد بیهوازی همگن بودند، گروه تمرین در طول دوره مداخله روندی پیشرونده از بهبود عملکرد را نشان داد و پس از پایان مداخله، در برخی از شاخصهای آزمون وینگیت عملکرد بهتری نسبت به گروه کنترل داشت. همچنین، ویژگیهای مورفولوژیک اندام تحتانی، بهویژه توده عضلانی اسکلتی و محیط ران، بهعنوان پیشبینهای معنیدار عملکرد بیهوازی در آزمون دوچرخهکارسنج شناسایی شدند. مدلهای رگرسیون خطی چندگانه ارائهشده در این پژوهش میتوانند بهعنوان روشی عملی، کمهزینه و قابل استفاده در محیطهای ورزشی برای ارزیابی وضعیت آمادگی اندام تحتانی و پایش عملکرد بیهوازی ورزشکاران، بهویژه در شرایطی که دسترسی به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی محدود است، مورد استفاده قرار گیرند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این پژوهش مطابق با اصول اخلاقی مندرج در بیانیه هلسینکی انجام شد. پیش از جمعآوری دادهها، اطلاعات کامل در خصوص اهداف پژوهش، روش اجرا، مخاطرات احتمالی و محرمانه بودن اطلاعات در اختیار تمامی شرکتکنندگان قرار گرفت. همچنین، پیش از ورود به مطالعه، رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان اخذ شد.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه حمایت مالی ویژهای از سازمانها یا نهادهای دولتی، تجاری یا غیرانتفاعی دریافت نکرد.
مشارکت نویسندگان
تمامی نویسندگان بهطور مساوی در ایدهپردازی و طراحی پژوهش، جمعآوری دادهها، تحلیل و تفسیر نتایج و نگارش مقاله مشارکت داشتند. همچنین، همه نویسندگان نسخه نهایی مقاله را بررسی و تأیید کردند.
تعارض
نویسندگان اعلام میکنند که هیچگونه تعارض منافعی در ارتباط با این پژوهش ندارند.
فهرست منابع
1. Bělka J, Hůlka K, Šafář M, Dušková L, Weisser R, Riedel V. Time-motion analysis and physiological responses of small-sided team handball games in youth male players: influence of player number. Acta Gymnica. 2016;46(4):201-6. [DOI:10.5507/ag.2016.019]
2. Wagner H, Finkenzeller T, Würth S, von Duvillard SP. Individual and team performance in team-handball: a review. Journal of Sports Science and Medicine. 2014;13(4):808-16.
3. Liu H, Li R, Zheng W, Ramirez-Campillo R, de Villarreal ES, Zhang M. The effect of combined strength, plyometric, and sprint training on repeated sprint ability in team-sport athletes: a systematic review and meta-analysis. Journal of Sports Science and Medicine. 2024;23(4):718-43. [DOI:10.52082/jssm.2024.718]
4. Wang X, Zhang K, Samsudin SB, Hassan MZ, Yaakob SS, Dong D. Effects of plyometric training on physical fitness attributes in handball players: a systematic review and meta-analysis. Journal of Sports Science and Medicine. 2024;23(1):177-91. [DOI:10.52082/jssm.2024.177]
5. Luteberget LS, Spencer M. High-intensity events in international women's team handball matches. International Journal of Sports Physiology and Performance. 2017;12(1):56-61. [DOI:10.1123/ijspp.2015-0641]
6. Póvoas SC, Castagna C, Resende C, Coelho EF, Silva P, Santos R, et al. Physical and physiological demands of recreational team handball for adult untrained men. BioMed Research International. 2017;2017:6204603. [DOI:10.1155/2017/6204603]
7. Alkufe RKA, Alshammary FK. The effect of compound anaerobic exercises on certain bio-kinetic abilities of handball players. International Journal of Yogic, Human Movement and Sports Sciences. 2025;10(1):323-8. [DOI:10.22271/yogic.2025.v10.i1e.1740]
8. Ding H, Zhao R, Wang J, Zhao S. Effects of anaerobic power bicycle training on the lower-limb anaerobic exercise ability of female basketball players. Apunts Sports Medicine. 2025;60(228):100494. [DOI:10.1016/j.apunsm.2025.100494]
9. Heuvelmans P, Gokeler A, Benjaminse A, Baumeister J, Büchel D. Agility in handball: position- and age-specific insights in performance and kinematics using proximity and wearable inertial sensors. Sensors. 2025;25(9):2728. [DOI:10.3390/s25092728]
10. Wagner H, Fuchs PX, von Duvillard SP. Specific physiological and biomechanical performance in elite, sub-elite and non-elite male team handball players. The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 2018;58(1-2):73-81. [DOI:10.23736/S0022-4707.16.06758-X]
11. Matthys SP, Fransen J, Vaeyens R, Lenoir M, Philippaerts R. Differences in biological maturation, anthropometry and physical performance between playing positions in youth team handball. Journal of Sports Sciences. 2013;31(12):1344-52. [DOI:10.1080/02640414.2013.781663]
12. Myklebust G, Engebretsen L, Brækken IH, Skjølberg A, Olsen OE, Bahr R. Prevention of anterior cruciate ligament injuries in female team handball players: a prospective intervention study over three seasons. Clinical Journal of Sport Medicine. 2003;13(2):71-8. [DOI:10.1097/00042752-200303000-00002]
13. Wedderkopp N, Kaltoft M, Lundgaard B, Rosendahl M, Froberg K. Prevention of injuries in young female players in European team handball: a prospective intervention study. Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports. 1999;9(1):41-7. [DOI:10.1111/j.1600-0838.1999.tb00205.x]
14. Mukta FT, Rickta JF, Arafat MY. Monitoring of athletes condition: male handball players body part pain in handball performance. Journal of Sports Research. 2025;12(1):24-32. [DOI:10.18488/90.v12i1.4334]
15. Gheorghe C, Michalsik LB, Bădău D, Bădău A, Mereuță C. Effects of post warm-up short-term inactivity on physical and physiological parameters in female elite team handball players. Balneo and PRM Research Journal. 2024;15(1):652. [DOI:10.12680/balneo.2024.652]
16. Póvoas SC, Ascensão AA, Magalhães J, Seabra AF, Krustrup P, Soares JM, et al. Analysis of fatigue development during elite male handball matches. The Journal of Strength and Conditioning Research. 2014;28(9):2640-8. [DOI:10.1519/JSC.0000000000000424]
17. Arazi H, Mosavi SS, Basir SS, Karam MG. The effects of different recovery conditions on blood lactate concentration and physiological variables after high intensity exercise in handball players. Sport Science. 2012;5(2):13-17.
18. Belka J, Hulka K, Safar M, Weisser R, Samcova A. Analyses of time-motion and heart rate in elite female players (U19) during competitive handball matches. Kinesiology. 2014;46(1):33-43.
19. Kounalakis SN, Bayios IA, Koskolou MD, Geladas ND. Anaerobic capacity of the upper arms in top-level team handball players. International Journal of Sports Physiology and Performance. 2008;3(3):251-61. [DOI:10.1123/ijspp.3.3.251]
20. Chittibabu B. Effect of high intensity interval training on anaerobic capacity and fatigue index of male handball players. International Journal of Physical Education, Fitness and Sports. 2014;3(4):18-23. [DOI:10.26524/1443]
21. Spieszny M, Zubik M. Modification of strength training programs in handball players and its influence on power during the competitive period. Journal of Human Kinetics. 2018;63:149-160. [DOI:10.2478/hukin-2018-0015]
22. Alp A. Effects of plyometric trainings on upper extremity anaerobic power and shot speed in male handball players. European Journal of Educational Sciences. 2021;8(2):60-67. [DOI:10.19044/ejes.v8no2a60]
23. Karadenizli ZI. The effects of plyometric training on balance, anaerobic power and physical fitness parameters in handball. The Anthropologist. 2016;24(3):751-761. [DOI:10.1080/09720073.2016.11892072]
24. Daneshfar A, Gahreman DE, Koozehchian MS, Amani Shalamzari S, Hassanzadeh Sablouei M, Rosemann T, et al. Multi directional repeated sprint is a valid and reliable test for assessment of junior handball players. Frontiers in Physiology. 2018;9:317. [DOI:10.3389/fphys.2018.00317]
25. Manou V, Aguilera JF, Dalamitros AA. Aerobic power, anaerobic power, and vertical jumping ability over an entire competitive period in young elite male handball players. Human Movement. 2019;20(4):28-32. [DOI:10.5114/hm.2019.85941]
26. Starczewski M, Borkowski L, Zmijewski P. Repeated sprint ability demands in U16 to U19 highly trained handball players concerning playing position. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(16):5959. [DOI:10.3390/ijerph17165959]
27. Jia J, Wang C. Short-term resistance training in hypoxia on aerobic and anaerobic exercise performance of male gymnasts. Journal of Guangzhou Sport University. 2020;40(2):91-96.
28. Wang C. Effects of high-intensity intermittent training on aerobic and anaerobic exercise performance in juvenile male basketball athletes. Journal of Xi'an Physical Education University. 2019;36(2):211-219.
29. Zhang J, Zhang L. Experimental study on the effects of Swiss ball core strength training on aerobic and anaerobic exercise ability. Journal of Biomedical Engineering Research. 2012;31(3):157-160.
30. Abe T, DeHoyos DV, Pollock ML, Garzarella L. Time course for strength and muscle thickness changes following upper and lower body resistance training in men and women. European Journal of Applied Physiology. 2000;81(3):174-180. [DOI:10.1007/s004210050027]
31. Tesch PA, Ekberg A, Lindquist DM, Trieschmann JT. Muscle hypertrophy following 5-week resistance training using a non-gravity-dependent exercise system. Acta Physiologica Scandinavica. 2004;180(1):89-98. [DOI:10.1046/j.0001-6772.2003.01225.x]
32. Jones PR, Pearson J. Anthropometric determination of leg fat and muscle plus bone volumes in young male and female adults. The Journal of Physiology. 1969;204(2):63P-66P.
33. Maughan RJ, Watson JS, Weir J. Relationships between muscle strength and muscle cross-sectional area in male sprinters and endurance runners. European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology. 1983;50(3):309-318. [DOI:10.1007/BF00423237]
34. Kawakami Y, Abe T, Fukunaga T. Muscle-fiber pennation angles are greater in hypertrophied than in normal muscles. Journal of Applied Physiology. 1993;74(6):2740-2744. [DOI:10.1152/jappl.1993.74.6.2740]
35. Narici MV, Roi GS, Landoni L, Minetti AE, Cerretelli P. Changes in force, cross-sectional area and neural activation during strength training and detraining of the human quadriceps. European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology. 1989;59(4):310-319. [DOI:10.1007/BF02388334]
36. O'Brien TD, Reeves ND, Baltzopoulos V, Jones DA, Maganaris CN. Muscle-tendon structure and dimensions in adults and children. Journal of Anatomy. 2010;216(5):631-642. [DOI:10.1111/j.1469-7580.2010.01218.x]
37. Wernbom M, Augustsson J, Thomeé R. Effects of vascular occlusion training on muscle strength and hypertrophy: a systematic review. Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports. 2008;18(4):337-348. [DOI:10.1111/j.1600-0838.2008.00788.x]
38. Yasuda T, Fujita S, Ogasawara R, Sato Y, Abe T. Effects of low-intensity bench press training with restricted arm muscle blood flow on chest muscle hypertrophy: a pilot study. Clinical Physiology and Functional Imaging. 2010;30(5):338-343. [DOI:10.1111/j.1475-097X.2010.00949.x]
39. Vargas VZ, de Lira CA, Vancini RL, Rayes AB, Andrade MS. Fat mass is negatively associated with the physiological ability of tissue to consume oxygen. Motriz: Revista de Educação Física. 2018;24(4):e101808. [DOI:10.1590/s1980-6574201800040010]
40. Kahraman MZ, Okut S. The relationship between body composition parameters, anaerobic power, and jumping performance in basketball players. Physical Education of Students. 2025;29(1):66-72. [DOI:10.15561/20755279.2025.0107]
41. González-Badillo JJ, Sánchez-Medina L. Movement velocity as a measure of loading intensity in resistance training. International Journal of Sports Medicine. 2010;31(5):347-352. [DOI:10.1055/s-0030-1248333]
42. Jidovtseff B, Harris NK, Crielaard JM, Cronin JB. Using the load-velocity relationship for 1RM prediction. The Journal of Strength and Conditioning Research. 2011;25(1):267-270. [DOI:10.1519/JSC.0b013e3181b62c5f]
43. Loturco I, Nakamura FY, Tricoli V, Kobal R, Cal Abad CC, Kitamura K, et al. Determining the optimum power load in jump squat using the mean propulsive velocity. PLoS One. 2015;10(10):e0140102. [DOI:10.1371/journal.pone.0140102]
44. Mukta FT, Rickta JF, Islam MZ, Arafat MY. Correlation between functional movement patterns and performance metrics in national level female handball players. International Journal of Kinesiology and Sports Science. 2025;13(3):81-89. [DOI:10.7575/aiac.ijkss.v.13n.3p.81]
45. Mukta FT, Rickta JF, Arafat MY. AI-guided vs. traditional training in adolescent soccer players: effects on performance and injury risk. Journal of Sport Biomechanics. 2026;11(4):392-409. [DOI:10.61882/JSportBiomech.11.4.392]
46. Maroto-Izquierdo S, García-López D, Fernandez-Gonzalo R, Moreira OC, González-Gallego J, de Paz JA. Skeletal muscle functional and structural adaptations after eccentric overload flywheel resistance training: a systematic review and meta-analysis. Journal of Science and Medicine in Sport. 2017;20(10):943-951. [DOI:10.1016/j.jsams.2017.03.004]
47. Chromy A, Žalud L, Dobsak P, Suskevic I, Mrkvicova V. Limb volume measurements: comparison of accuracy and decisive parameters of the most used present methods. SpringerPlus. 2015;4(1):707. [DOI:10.1186/s40064-015-1468-7]
48. Hopkins WG. Measures of reliability in sports medicine and science. Sports Medicine. 2000;30(1):1-15. [DOI:10.2165/00007256-200030010-00001]
49. Mukta FT, Rickta JF, Arafat MY. Monitoring of athletes condition: male handball players body part pain in handball performance. Journal of Sports Research. 2025;12(1):24-32. [DOI:10.18488/90.v12i1.4334]
50. Olagbegi OM, Adegoke BO, Christie CJ, Bolarinde OS, Jegede JA. Effects of an eight-week stepladder exercise protocol on lower limb muscular strength of apparently healthy young adults. Human Movement. 2017;18(3):60-66. [DOI:10.1515/humo-2017-0026]
51. Stankovic M, Djordjevic D, Trajkovic N, Milanovic Z. Effects of high-intensity interval training (HIIT) on physical performance in female team sports: a systematic review. Sports Medicine - Open. 2023;9(1):78. [DOI:10.1186/s40798-023-00623-2]
52. Barahona-Fuentes G, Hinojosa-Torres C, Espoz-Lazo S, Zavala-Crichton JP, Cortés-Roco G, Yáñez-Sepúlveda R, et al. Impact of training interventions on physical fitness in children and adolescent handball players: a systematic review and meta-analysis. Applied Sciences. 2025;15(11):6208. [DOI:10.3390/app15116208]
53. Yuan Y, Soh KG, Qi F, Bashir M, Zhao N. Effects of high-intensity interval training on selected indicators of physical fitness among male team-sport athletes: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2024;19(11):e0310955. [DOI:10.1371/journal.pone.0310955]
54. Čaprić I, Stanković M, Bojić I, Katanić B, Jelaska I, Pezelj L, et al. Effects of different types of high-intensity interval training (HIIT) on physical performance in female basketball players: a systematic review. Life. 2025;15(8):1180. [DOI:10.3390/life15081180]
55. Liu H, Leng B, Li Q, Liu Y, Bao D, Cui Y. The effect of eight-week sprint interval training on aerobic performance of elite badminton players. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(2):638. [DOI:10.3390/ijerph18020638]
56. Nyberg M, Egelund J, Mandrup CM, Andersen CB, Hansen KM, Hergel IM, et al. Leg vascular and skeletal muscle mitochondrial adaptations to aerobic high-intensity exercise training are enhanced in the early postmenopausal phase. The Journal of Physiology. 2017;595(9):2969-2983. [DOI:10.1113/JP273871]
57. De Castro Fernandes JV, Pedrinelli A, Rubio-Arias JÁ. Comparative analysis of treatment strategies for groin injuries in athletes: effects on successful recovery and recurrence of sports conditions-a systematic review. Apunts Sports Medicine. 2025;60(227):100481. [DOI:10.1016/j.apunsm.2025.100481]
58. Zhao D, Liu H, Yang W, Ho IM, Poon ET, Su Y, et al. Effects of low-volume court-based sprint interval training on anaerobic capacity and sport-specific performance in competitive tennis players. Scientific Reports. 2024;14(1):19131. [DOI:10.1038/s41598-024-70198-9]
59. Castañeda-Babarro A. The Wingate anaerobic test: a narrative review of the protocol variables that affect the results obtained. Applied Sciences. 2021;11(16):7417. [DOI:10.3390/app11167417]
60. Zhang Z, Yang Q, He P, Liu X, Zeng X, Mao X, et al. The relationship between thigh circumference and sarcopenia in Chinese community-dwelling elderly aged ≥60 years. Heliyon. 2024;10(24):e39322. [DOI:10.1016/j.heliyon.2024.e39322]
61. Heidari B. Knee osteoarthritis prevalence, risk factors, pathogenesis and features: part I. Caspian Journal of Internal Medicine. 2011;2(2):205-212.
62. Kumarahewa CV, Amaratunga HA. Effectiveness of quadriceps muscle strengthening on knee joint stability and activities of daily living in patients with knee joint osteoarthritis. Sri Lanka Anatomy Journal. 2020;4(1):1-8. [DOI:10.4038/slaj.v4i1.112]
63. Rahimi M, Saadat P, Hosseini SR, Bayani MA, Bijani A. Muscle strength in diabetics compared to non-diabetic elderly subjects: a cross-sectional and case-control study. Caspian Journal of Internal Medicine. 2019;10(3):265-271.
64. Kim JH, So WY. Associations between weight status and different types of physical fitness variables in Korean men: a community-based study. Journal of Men's Health. 2013;10(2):60-64. [DOI:10.1016/j.jomh.2012.10.002]
65. Kahraman MZ, Okut S. The relationship between body composition parameters, anaerobic power, and jumping performance in basketball players. Physical Education of Students. 2025;29(1):66-72. [DOI:10.15561/20755279.2025.0107]
66. Panzhinskiy E, Culver B, Ren J, Bagchi D, Nair S. Role of mammalian target of rapamycin in muscle growth. In: Bagchi D, Nair S, Sen CK, editors. Nutrition and Enhanced Sports Performance. 2nd ed. London: Academic Press; 2019. p. 251-261. [DOI:10.1016/B978-0-12-813922-6.00022-9]
67. Rogers ME, Rogers NL, Fujita E, Islam MM, Takeshima N. Muscle strength and size gains in older women after four and eight weeks of high-intensity resistance training. International Journal of Sport, Exercise and Health Research. 2017;1(1):22-28. [DOI:10.31254/sportmed.1105]
68. Bartolomei S, Hoffman JR, Stout JR, Merni F. Effect of lower-body resistance training on upper-body strength adaptation in trained men. The Journal of Strength and Conditioning Research. 2018;32(1):13-18. [DOI:10.1519/JSC.0000000000001639]
69. Gilbert PM, Weaver VM. Cellular adaptation to biomechanical stress across length scales in tissue homeostasis and disease. Seminars in Cell and Developmental Biology. 2017;67:141-152. [DOI:10.1016/j.semcdb.2016.09.004]
70. Bertuzzi R, Kiss MAPDM, Damasceno M, Oliveira RS, Lima-Silva AE. Association between anaerobic components of the maximal accumulated oxygen deficit and 30-second Wingate test. Brazilian Journal of Medical and Biological Research. 2015;48(3):261-266. [DOI:10.1590/1414-431x20144043]
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
تماس با ما
فصلنامه بیومکانیک ورزشی
همدان،شهرک مدنی، بلوار امام خمینی(ره)، بلوار پروفسور موسیوند، مجتمع دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، معاونت پژوهش و فناوری، دفتر مجلات علمی
صندوق پستی: 734
تلفن دفتر نشریه: 08134494042
وبسایت: http://biomechanics.iauh.ac.ir
ایمیل: sportbiomechanics@iauh.ac.ir
